Falastinlik ayolning so‘nggi quchog‘i: zaytun daraxti ortidagi og‘ir taqdir

G‘arbiy Sohilda kameraga muhrlangan bir lahza butun bir xalqning yer va tirikchilik bilan bog‘liq dardini yana bir bor ko‘rsatdi. Falastinlik ayol o‘z yeridagi zaytun daraxtini so‘nggi bor quchoqlab, uning yo‘q qilinishini ko‘z yoshlari bilan kuzatdi.

Voqea Janin shahri janubidagi Arraba hududida, Arraba va Ya’bad shaharchalarini bog‘lovchi yo‘l yaqinida sodir bo‘lgan. Mahalliy manbalarga ko‘ra, Isroil harbiy texnikasi hududdagi zaytun daraxtlarini ildizi bilan qo‘pora boshlagan.

Bir daraxt emas, bir oilaning rizqi

Rasmdagi ayolning harakati oddiy xayrlashuv emas. Falastinning qishloq hududlarida zaytun daraxtlari ko‘plab oilalar uchun qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat va daromad manbai hisoblanadi.

Reuters tarqatgan voqea tafsilotlarida Arrabadagi yer egalari zaytunzorlardan oilaviy tirikchilik manbai sifatida foydalanishini aytgan. Ayrim daraxtlar 50–70 yillik ekani bildirilgan.

«Bu daraxtlar — bizning daromad manbaimiz», — deya ta’kidlagan mahalliy yer egalaridan biri Reuters'ga.

Shu sababli bir daraxtning yo‘q qilinishi fermer uchun shunchaki qishloq xo‘jaligi obyektidan ayrilish emas, balki kelgusi mavsumlardagi daromadning qisqarishini ham anglatishi mumkin.

Nima sodir bo‘ldi?

Xabarlarga ko‘ra, operatsiya 2026 yil 1 sentyabrda boshlangan va keyingi kun ham davom etgan.

Reuters ma’lumotiga ko‘ra, Isroil harbiylari operatsiya «tizimli rejalashtirish jarayoni»dan keyin amalga oshirilganini bildirgan. Falastinlik yer egalari esa daraxtlarning yo‘q qilinishi ularning tirikchiligiga jiddiy zarar yetkazayotganini aytgan.

Yo‘l qurilishi va yer masalasi

Mahalliy manbalarning xabar berishicha, daraxtlarni qo‘porish Arraba va Ya’badni bog‘lovchi yo‘l bo‘ylab amalga oshirilgan.

«Quds» gazetasi operatsiyalar harbiy muhofaza ostida olib borilganini va o‘nlab fermer oilalarining tirikchiligiga ta’sir ko‘rsatayotganini yozdi. Mahalliy hokimiyat va yer egalari esa ish hududi 200 dunumdan ortiq maydonni qamrab olganini bildirgan.

Shu bilan birga, bu voqea bo‘yicha turli tomonlarning talqinlari bir-biridan farq qiladi. Shuning uchun daraxtlarni qo‘porish sabablari haqida gap ketganda rasmiy Isroil pozitsiyasi va mahalliy falastinliklarning bayonotlarini alohida ko‘rsatish muhim.

Zaytun daraxti nega falastinliklar uchun muhim?

Zaytun daraxti Falastin qishloq hayotida iqtisodiy ahamiyatdan tashqari, madaniy va ramziy ma’noga ham ega.

Ko‘plab oilalar uchun zaytunzorlar avloddan-avlodga o‘tib keladigan yer va mehnat merosi hisoblanadi. Daraxtlarning bir qismi o‘nlab yillar davomida parvarish qilingan.

Falastin Markaziy statistika byurosi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda G‘arbiy Sohilda Isroil hokimiyatlari va ko‘chmanchilar bilan bog‘liq hujumlar natijasida 35 273 dan ortiq daraxt qo‘porilgan, zararlangan yoki buldozerlar bilan yo‘q qilingan. Ularning qariyb 26 988 tasi zaytun daraxtlari bo‘lgan.

Bu raqamlar zaytunzorlar masalasi G‘arbiy Sohildagi ziddiyatning faqat bir epizodi emasligini ko‘rsatadi.

Eng ta’sirli kadr

Ammo Arrabadagi voqeani jahon auditoriyasiga yetkazgan asosiy tasvir raqamlar emas, aynan shu ayolning daraxtni quchoqlagan holati bo‘ldi.

U daraxt tanasiga suyanib, ko‘z yoshlarini yashira olmaydi. Atrofda esa zaytunzor, og‘ir texnika va yo‘q qilinish arafasida turgan daraxtlar bor.

Bir qarashda bu — bir insonning daraxt bilan xayrlashuvi.

Ammo falastinlik fermerlar uchun bu daraxt yer, mehnat, xotira va tirikchilik bilan bog‘liq.

Bu voqea nimani anglatadi?

Arrabadagi voqea G‘arbiy Sohilda yer va qishloq xo‘jaligi atrofidagi ziddiyatlar qanchalik murakkab ekanini yana bir bor ko‘rsatdi.

Bir tomonda Isroil tomoni xavfsizlik va hududni rejalashtirish bilan bog‘liq asoslarni keltirmoqda. Ikkinchi tomonda esa falastinlik yer egalari o‘zlarining qishloq xo‘jaligi va tirikchilik manbalari yo‘q qilinayotganini bildirmoqda.

Shuning uchun rasmdagi ayolning quchog‘i faqat bir daraxt uchun qayg‘u emas. U G‘arbiy Sohilda yer, mulk, tirikchilik va insonning o‘z yeri bilan munosabati atrofida davom etayotgan ziddiyatning ramziy tasviriga aylandi.

Eng og‘riqli jihati esa shunda: ayol quchoqlagan daraxt uchun bu xayrlashuv bir necha daqiqalik holat bo‘lishi mumkin, ammo uning oilasi uchun daraxtning yo‘qolishi yillar davomida seziladigan iqtisodiy va ruhiy yo‘qotishni anglatishi mumkin.