«Tramp rad etdi!»: Saudiya valiahd shahzodasi AQSHdan husiylarga zarba berishni so‘radi

Yaqin Sharqdagi harbiy va geosiyosiy vaziyat eng yuqori nuqtaga yetgan bir pallada, AQSH va uning mintaqadagi asosiy ittifoqchisi bo‘lgan Saudiya Arabistoni o‘rtasidagi yopiq diplomatik aloqalar fosh bo‘ldi. Nufuzli «Axios» nashrining xabar berishicha, Saudiya Arabistoni valiahd shahzodasi Muhammad bin Salmon shaxsan AQSH prezidenti Donald Trampga ikki marta qo‘ng‘iroq qilib, Yamanda shiddat bilan oldinga siljiyotgan husiylar markazlariga shoshilinch ravishda to‘g‘ridan to‘g‘ri aviazarbalar berishni o‘tingan. Biroq Oq uy rahbari qirollikning bu qat’iy talabini kutilmaganda rad etdi. Husiylar Qizil dengizdagi strategik portni egallab, savdo va neft yo‘llarini bo‘g‘ib qo‘yish arafasida turgan bir paytda Vashington nega yangi urushga kirishdan bosh tortdi? Xo‘sh, Tramp Ar-Riyodga qanday muqobil yordamni taklif qildi va Pentagonning asl nishoni kim bo‘lib qolmoqda?

Bir necha soat ichida ikki shoshilinch qo‘ng‘iroq: Moha shahri atrofidagi drama

«Axios» manbalari valiahd shahzoda va Oq uy rahbari o‘rtasidagi keskin muloqotning nozik detallarini ochiqladi:

• Birinchi qo‘ng‘iroq — shoshilinch signal: Muhammad bin Salmon dastlab Trampga vaziyatning keskin yomonlashganini yetkazish uchun telefon qilgan;

• Frontdagi chekinish: Shahzoda saudiyaliklar tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan Yaman kuchlari ortga chekinayotgani va husiylar strategik Moha (Al-Moxa) port shahrini egallab olish arafasida turgani haqida ogohlantirgan;

• Ikkinchi qo‘ng‘iroq — to‘g‘ridan to‘g‘ri zarba talabi: Atigi bir necha soat o‘tgach, vaziyat izdan chiqqani sababli shahzoda yana qo‘ng‘iroq qilib, Trampdan AQSH qurolli kuchlari yordamida husiylarning pozitsiyalarini bombardimon qilish bo‘yicha buyruq berishni ochiq so‘ragan;

• Oq uyning qat’iy «yo‘q» javobi: Prezident Donald Tramp iltimosni rad etib, Vashington ayni paytda Yamanda husiylarga qarshi to‘g‘ridan to‘g‘ri harbiy operatsiya o‘tkazishni rejalashtirmayotganini ma’lum qilgan.

Harbiy yordam o‘rniga ma’lumot: AQSH nimani taklif qilmoqda?

AQSH to‘g‘ridan to‘g‘ri harbiy zarbalardan chekingan bo‘lsa-da, Saudiya Arabistonini butunlay yolg‘iz tashlab qo‘ymoqchi emas:

• Razvedka ma’lumotlari bilan ta’minlash: Pentagon to‘g‘ridan to‘g‘ri jangga kirmasdan, Ar-Riyodga husiylarning harakatlari to‘g‘risida yuqori aniqlikdagi razvedka ma’lumotlarini berishga rozi bo‘ldi;

• Nishonlarni aniqlab berish: AQSH mutaxassislari saudiyalik harbiylarga husiylar omborlari va nuqtalarini yo‘q qilish uchun koordinatalar (targeting data) yetkazib beradi;

• «Amerika emas, saudiyaliklar ursin» formulasi: Vashington mojaro ichiga o‘zi kirmay, yukni to‘liq arab koalitsiyasi zimmasiga yuklashni ma’qul ko‘rmoqda.

Trampning bosh direktivasi: Nishonda Yaman emas, Eron va Hurmuz bo‘g‘ozi!

AQSH ma’muriyati Yamanda ikkinchi front ochmaslik sababini strategik ustuvorliklar bilan izohladi:

• Eronni jilovlash siyosati: Trampning bosh harbiy direktivasi barcha e’tiborni asosiy raqib — Eronni jilovlashga qaratgan;

• Hurmuz bo‘g‘ozi xavfsizligi: AQSH dengiz kuchlari butun dunyo neft ta’minotining asosiy qon tomiri bo‘lgan Hurmuz bo‘g‘ozida nazoratni saqlashni birinchi o‘ringa qo‘ymoqda;

• Bob al-Mandab xavfi: Biroq Moha shahrining husiylar nazoratiga o‘tishi Bob al-Mandab bo‘g‘ozini to‘g‘ridan to‘g‘ri xavf ostiga qo‘ydi — bu esa saudiya nefti eksporti va global yuk tashuvlari uchun halokatli zarba hisoblanadi.

Trampning Saudiya valiahd shahzodasi iltimosini rad etishi Yaqin Sharqdagi eski ittifoqchilik aloqalarida yangi pragmatik davr boshlanganini ko‘rsatmoqda. Endilikda Ar-Riyod o‘z xavfsizligini faqat Oq uyning qo‘llab-quvvatlashiga ishonib qoldirolmasligini tushunib yetmoqda.

Sizningcha, Donald Trampning Saudiya Arabistoniga to‘g‘ridan to‘g‘ri harbiy yordam berishdan bosh tortishi AQSH va Ar-Riyod o‘rtasidagi ittifoqchilik rishtalariga qanday ta’sir ko‘rsatadi? Husiylarning Bob al-Mandab bo‘g‘oziga yaqinlashishi dunyo neft narxini yanada ko‘tarib yubormaydimi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va Yaqin Sharqdagi bu shov-shuvli geosiyosiy to‘qnashuv tahlilini barcha tahlil ixlosmandlariga ulashing!