Koinotdan kelgan sirli radio signal olimlar e’tiborini tortdi

Xitoydagi FAST radio teleskopi yordamida 33 ta sayyora tizimidan olingan ma’lumotlarni qayta tahlil qilgan olimlar K2-155 yulduzi yo‘nalishidan kelgan noodatiy radio signalni aniqladi. Biroq tadqiqotchilar hozircha ushbu signalni Yerdan tashqari sivilizatsiya bilan bog‘lash uchun yetarli dalil yo‘qligini ta’kidlamoqda. Bu haqda TRT Haber va ScienceAlert xabar berdi.

Ma’lum qilinishicha, olimlar koinotda texnologik jihatdan rivojlangan boshqa hayot shakllarining izlarini topish maqsadida radio signallarni o‘rganmoqda. Bu yo‘nalish SETI — Yerdan tashqari aqlli hayotni izlash tadqiqotlari doirasiga kiradi.

Tadqiqotda Xitoyning 500 metrlik FAST radio teleskopi 2021 yilda kuzatgan 33 ta ekzosayyora tizimiga oid ma’lumotlar yangi usullar yordamida qayta ko‘rib chiqilgan. Olimlar tabiiy koinot jarayonlarida kam uchraydigan, juda tor diapazondagi va vaqt o‘tishi bilan chastotasi o‘zgaradigan radio signallarni izlagan.

Qayta tahlil jarayonida dastlab 139 mingdan ortiq signal qayd etilgan. Turli filtrlar va radio xalaqitlarni aniqlash usullaridan so‘ng ulardan atigi ikkitasiga alohida e’tibor qaratilgan. Ulardan biri avval ham aniqlangan va keyinchalik Yer manbali xalaqit ekani ma’lum bo‘lgan signal bo‘lsa, ikkinchisi K2-155 tizimi yo‘nalishidan kelgan yangi signal bo‘lgan.

K2-155 yo‘nalishidagi signal

NBS 260108 deb nomlangan signal Yerdan taxminan 238 yorug‘lik yili uzoqlikdagi K2-155 qizil mitti yulduzi yo‘nalishida qayd etilgan. Ushbu tizimda uchta super-Yer mavjud bo‘lib, ulardan tashqi sayyora yulduzning yashashga yaroqli zonasiga yaqin joylashgan.

Signal 1148,4167 megagers chastotada qayd etilgan va tor diapazonli bo‘lishi hamda vaqt davomida chastotasining siljishi bilan tadqiqotchilar e’tiborini tortgan. Bundan tashqari, u FAST teleskopining K2-155 tomon yo‘naltirilgan asosiy nurida qayd etilib, atrofdagi boshqa nurlarda kuzatilmagan.

Biroq keyingi tekshiruvlar signalning Yerdan tashqari sivilizatsiyaga tegishli ekanini tasdiqlamagan. Signal faqat bitta qutblanish kanalida kuchli namoyon bo‘lgan. Shuningdek, yaqin chastotalardagi o‘xshash signallar boshqa uchta yulduz kuzatuvida ham qayd etilgan. Bu esa uning Yer yoki teleskop qurilmalaridan kelib chiqqan radio xalaqit bo‘lishi ehtimolini kuchaytirgan.

Tadqiqotchilar signalning aniq manbasini hozircha aniqlay olmagan. Shu sababli NBS 260108 hozircha noma’lum signal sifatida qolmoqda va uning Yer yoki asbob-uskunalardan kelib chiqqan bo‘lish ehtimoli Yerdan tashqari manbadan kelib chiqqan bo‘lish ehtimolidan yuqoriroq baholanmoqda.

Radio xalaqitlar asosiy muammolardan biri

Koinotdan kelayotgan zaif signallarni aniqlashda Yerning o‘zidagi radio to‘lqinlar katta muammo tug‘diradi. Sun’iy yo‘ldoshlar, samolyotlar, aloqa va navigatsiya tizimlari kabi qurilmalar astronomik kuzatuvlarga xalaqit berishi mumkin.

FAST teleskopining 19 ta alohida nur yordamida bir vaqtning o‘zida turli yo‘nalishlarni kuzatishi esa bunday signallarni ajratishga yordam beradi.

Olimlarning qayd etishicha, mazkur tadqiqot hozircha Yerdan tashqari hayot mavjudligiga dalil bermaydi. Biroq yangi mashinali o‘rganish va signallarni filtrlash usullari kelajakda koinotdan kelayotgan texnologik signallarni izlashda qo‘llanishi mumkin.