«Zapaslar dahshatli darajada kam»: Saudi Aramco rahbari neft inqirozidan ogohlantirdi

Yaqin Sharq davlatlaridan xomashyo yetkazib berish hajmi urushdan oldingi ko‘rsatkichlarga qaytgan bo‘lsa-da, dunyo energetika bozorida xotirjamlikka o‘rin yo‘q. Saudiya Arabistonining davlat neft giganti — Saudi Aramco rahbari Amin Nosir xalqaro zaxiralar «dahshatli darajada past» ekanini ma’lum qilib, global bozorlar uchun yangi xatar to‘lqini yaqinlashayotganidan qattiq xavotir bildirdi.

Bloomberg axborot agentligi xabariga ko‘ra, ta’minotdagi har qanday uzilishlarni yumshatib turishi kerak bo‘lgan strategik buferlar keskin tugab borayotgani Hurmuz bo‘g‘ozidagi kemalar qatnovi to‘liq tiklanmagan sharoitda vaziyatni yanada izdan chiqarishi mumkin.

«G7»dan 100 million barrel: Oq uy ittifoqchilarni qanday ko‘ndirdi?

Aramco rahbarining bayonoti «Katta yettilik» (G7) mamlakatlari qabul qilgan favqulodda qaror ortidan yangradi. Mazkur kelishuvga ko‘ra, davlatlar to‘rt oy davomida o‘z strategik zaxiralaridan 100 million barrel xom neft va dizel yonilg‘isini bozorga chiqarishga rozi bo‘ldi:

• Vashingtonning talabi: Ushbu kelishuv AQSH Prezidenti ma’muriyatining yevropalik ittifoqchilarga o‘tkazgan kuchli bosimi natijasida erishildi. Oq uy hatto Yevropaga dizel eksportini to‘xtatish bilan ogohlantirib, ulardan strategik zaxiralarni sotishni va shu orqali AQSH yoqilg‘i quyish shoxobchalaridagi rekord narxlarni tushirishni talab qilgan;

• AQSH zaxiralarining tugashi: AQSH Energetika vazirligi (EIA) taqdim etgan ma’lumotlarga ko‘ra, 25 sentyabr holatiga mamlakat strategik neft zaxiralari 283 million barrelgacha qulagan. Fevral oyidan beri ushbu zaxiralar qariyb 132 million barrelga qisqarib ketdi.

Zaxiralarni to‘ldirish uchun ikki yil kerak bo‘ladi

Amin Nosirning ta’kidlashicha, bozorni sun’iy ravishda zaxiralar hisobiga to‘ldirish faqat vaqtinchalik samara beradi:

• Uzoq muddatli tiklanish: Muntazam yetkazib berish tiklangan taqdirda ham, davlatlarga sotib yuborilgan ulkan strategik rezervlarni qayta to‘ldirish uchun kamida ikki yil vaqt kerak bo‘ladi;

• Bozor zaifligi: Zaxiralarning kamayishi dunyo bozorini har qanday geosiyosiy fors-major holatlari oldida himoyasiz qoldirmoqda.

Eksport tiklandi, lekin narxlar nega tushmayapti?

Garchi o‘tgan haftada Yaqin Sharq davlatlaridan neft jo‘natish ko‘rsatkichlari urushdan oldingi darajadan oshgan bo‘lsa-da, narxlarning arzonlashishi kuzatilmayotganiga asosiy sabab transport logistikasidir:

• Fraxt va sug‘urta bahosining sakrashi: Harbiy xatarlar sababli tankerlar ijarasi (fraxt) hamda dengiz sug‘urtasi narxlari bir necha barobarga qimmatlashib ketgan bo‘lib, ular xomashyo umumiy tannarxining katta qismini «yeb qo‘ymoqda»;

• Bozorlardagi kuzatuv: Noaniqlik fonida neft kotirovkalari yuqoriligicha qolmoqda, ayrim davlatlar (xususan, Rossiya hukumati) esa yil oxirigacha Urals markasidagi neft narxi barreliga 54 dollardan oshmasligini prognoz qilmoqda.

Ekspertlar fikricha, zaxiralar sarflab bo‘lingach, real ishlab chiqarish va transport yo‘laklari barqarorlashmasa, global yoqilg‘i bozori yanada og‘ir narx portlashlariga duch kelishi mumkin.