Kuniga qariyb 7 milliard dollar ko‘payayotgan dunyo moliyasi qayoqqa qarab ketmoqda?

Yer yuzi moliya tizimi Ikkinchi jahon urushi davridan keyingi eng xavfli tarixiy cho‘qqiga yaqinlashmoqda. Singapurda bo‘lib o‘tgan yirik iqtisodiy forumda chiqish qilgan Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) boshqaruvchi direktori Kristalina Georgiyeva dunyo bo‘yicha umumiy davlat qarzi yaqin orada global yalpi ichki mahsulotning (YAIM) 100 foizidan ortib ketishi haqida ogohlantirdi.

Georgiyevaning ta’kidlashicha, sun’iy ravishda shishirilgan budjet taqchilliklari hamda foiz to‘lovlariga sarflanayotgan xarajatlarning keskin ortishi butun sayyora iqtisodiyotini muvozanatdan chiqaruvchi asosiy omilga aylanmoqda.

AQSHdagi 40 trillion dollarlik sakrash: Kuniga 6,8 milliard dollar qarz

XVJ xulosasiga ko‘ra, asosiy qarz bosimi rivojlanayotgan davlatlarga emas, balki aynan yetakchi G‘arb davlatlari, birinchi navbatda, AQSH hissasiga to‘g‘ri kelmoqda:

• Beshta yirik iqtisodiyot bilan teng: Nufuzli Peter G. Peterson Foundation tahliliy markazi taqdim etgan ma’lumotlarga ko‘ra, AQSHning suveren milliy qarzi rasman tarixiy 40 trillion dollarlik ko‘rsatkichni zabt etdi;

• Taqqoslash: Bu raqam Xitoy, Germaniya, Yaponiya, Buyuk Britaniya va Hindistonning yillik yalpi ichki mahsulotlari umumiy yig‘indisiga teng demakdir;

• Qarz ko‘payish sur’ati: Ayni paytda AQSH milliy qarzi har kuni o‘rtacha 6,8 milliard dollarga o‘sib bormoqda.

«Faqat iqtisodiy o‘sishga suyanib bo‘lmaydi»: XVJ yechimi

XVJ rahbari dunyoning yetakchi davlatlari yetakchilarini muammoning haqiqiy ko‘lamiga to‘g‘ri baho berishga chaqirdi:

• Siyosatchilar qarz muammosini shunchaki kelgusidagi iqtisodiy o‘sish bilan yopish mumkinligi haqidagi xomxayollarni to‘xtatishi shart;

• Dunyoning yetakchi markazlari uchun o‘rta muddatli qat’iy va og‘riqli fiskal sog‘lomlashtirish (xarajatlarni keskin qisqartirish) dasturlarini zudlik bilan ishga tushirish hayotiy zaruratga aylangan.

Yevropa va Rossiyadagi holat: Mutanosiblik qanday?

Qarz va YAIM nisbati bo‘yicha turli hududlarda vaziyat turlicha ko‘rinish olmoqda:

• Yevrohudud ko‘rsatkichlari: Yevro hududida o‘rtacha davlat qarzi YAIMning 81,7 foiziga chiqqan. Biroq qarz bosimi yuqori bo‘lgan Gretsiyada bu ko‘rsatkich 146 foizni, Italiyada 137 foizni, Fransiyada esa 115 foizni tashkil etmoqda;

• Rossiya ko‘rsatkichi: Taqqoslash uchun, Rossiya rasmiy ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat davlat qarzi yalpi mahsulotga nisbatan ancha past — 16,4 foiz darajasida saqlanib turibdi.

Xalqaro tahlilchilar global qarz bosimining bu tariqa nazoratsiz kengayishi yaqin kelajakda jahon moliya bozorlarida global inqirozlar va pul qadrsizlanishining navbatdagi kuchli to‘lqinini keltirib chiqarishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.