Netanyahu jazavada: Isroildagi saylovlarda arablar sensatsiya qilib, uning rejalarini chippakka chiqarmoqda

Isroilda bo‘lib o‘tgan parlament saylovlari natijalari yakuniy nuqtaga yaqinlashgan sari siyosiy sahnadagi keskinlik kuchayib bormoqda. Ovozlarning 97 foizi hisoblab chiqilgan bir vaqtda na amaldagi bosh vazir Binyamin Netanyahu boshchiligidagi o‘ng qanot bloki va na muxolifat ko‘pchilikni tashkil etuvchi zarur 61 ta o‘rinni qo‘lga kirita oldi.

Mazkur saylov poygasining eng katta kutilmagan yangiligi — Isroilda istiqomat qiluvchi arab fuqarolarining favqulodda yuqori faolligi bo‘ldi. Ular parlamentda naq 19 ta o‘rinni egallab, mamlakatda yangi hukumat tuzilishi yoki qulashini hal qiluvchi bosh siyosiy kuchga aylanmoqda.

Arab saylovchilari nega bunchalik faollashdi?

Isroil aholisining kamida 21 foizini (qariyb 2,2 million kishi) tashkil etuvchi arablar bu galgi saylovlarda tarixiy darajadagi birdamlikni namoyish etishdi:

• Falastindagi vaziyat ta’siri: Netanyahu hukumatining Falastin hududlaridagi agressiv siyosati va radikal vazirlar (jumladan, Smotrich)ning arablarga qarshi bayonotlari aholini qonuniy tarzda o‘z so‘zini aytishga majbur qildi;

• Ertalabki anshlag va Netanyahuning xavotiri: Arablar yashaydigan shaharlarda saylov uchastkalari ochilgan ilk daqiqalardanoq odamlar oqimi kuzatildi. Bu faollikni ko‘rgan Netanyahu jazavaga tushib, o‘z tarafdorlarini ijtimoiy tarmoqlar orqali «tez uydan chiqib ovoz berishga» chaqirishga majbur bo‘ldi;

• Parlamentdagi 19 mandat: Arab partiyalarining bu muvaffaqiyati ularga Isroil siyosiy sahnasida so‘nggi yillardagi eng yirik ta’sir dastagini taqdim etdi.

Hal qiluvchi sir: 400 mingdan ziyod «ikki konvertli ovozlar»

Yakuniy rasmiy natijalarni e’lon qilish uchun so‘nggi muhlat sifatida 4 noyabr belgilangan. Hozirda jarayonni kechiktirayotgan asosiy omil — maxsus toifadagi saylovchilarning ovozidir:

• Kimlar kiradi: Harbiy xizmatchilar, diplomatlar, shifoxonadagi bemorlar, mahbuslar va o‘z yashash joyidan tashqarida ovoz berish huquqiga ega fuqarolar;

• Chet eldagilarga ruxsat yo‘q: Chet elda yashovchi yoki sayohatda bo‘lgan Isroil fuqarolariga saylovda qatnashishga qonunan ruxsat berilmaydi;

• Nega «ikki konvertli»: Har bir byulleten ikkita konvertga solinadi. Birinchi konvertda fuqaroning shaxsiy ma’lumotlari ochilib, uning asosiy uchastkada qayta ovoz bermagani tasdiqlanadi, shundan keyingina ikkinchi konvertdagi ovoz umumiy hisobga qo‘shiladi. Ayni shu sababli 400 mingdan ortiq ovozni sanash qo‘shimcha vaqt talab etmoqda.

Arablar muxolifatga qo‘shiladimi yoki Netanyahu yana vaziyatdan chiqib ketadimi?

Hozirgi kunda asosiy siyosiy intriga arab deputatlari va muxolifat o‘rtasidagi ehtimoliy ittifoq atrofida ketmoqda:

• «Birlashgan ro‘yxat»ning sharti: Arab partiyalari faqatgina Netanyahuni hokimiyatdan ketkazish maqsadida muxolifat koalitsiyasini qo‘llashga tayyor, ammo sobiq bosh shtab boshlig‘i Ayzenkot boshchiligidagi radikal harbiy blok tarkibiga kirishni istamaydi;

• Muxolifat ichidagi ziddiyat: Muxolifat lagerining o‘zida ham arab deputatlarini hukumat tarkibiga qo‘shish borasida jiddiy fikr bo‘linishi kuzatilmoqda;

• Yangi saylov xavfi: Agar muxolifat arablar bilan kelisha olmasa va koalitsiya tuzolmasa, vaziyat yana Netanyahu foydasiga ishlaydi: u qayta saylovlar tayinlatib, muxolifatning ojizligini ro‘kach qilgan holda hokimiyatni saqlab qolishga urinishi mumkin.

Isroilda parlament taqdiri qil ustida turibdi. 4 noyabrgacha bo‘lgan muddat mamlakatda katta siyosiy evrilish yuz berishini yoki uzoq davom etadigan navbatdagi boshqaruv inqirozi boshlanishini aniqlab beradi.