Poytaxt ustidagi ko‘rinmas “qopqoq”: Havo ifloslanishidan saqlanishning samarali usullari

O‘zbekiston Gidrometeorologiya xizmati agentligi (O‘zgidromet) poytaxt aholisi va mehmonlarini jiddiy ekologik vaziyatdan ogohlantirdi. Ma’lumotlarga ko‘ra, Toshkent shahrida yerga yaqin qatlamdagi mayda chang va zararli gazlarni tarqalib ketishga qo‘ymaydigan tabiiy omil — atmosfera inversiyasi yana 10 kungacha saqlanib qolishi mumkin.

Bunday murakkab meteorologik holat shahar havosidagi ifloslantiruvchi zarrachalar konsentratsiyasini kuchaytirib, aholi salomatligi, ayniqsa nafas yo‘llari va yurak-qon tomir tizimi uchun jiddiy xavf tug‘diradi.

Atmosfera inversiyasi nima va u nega xavfli?

Meteorologlarning tushuntirishicha, inversiya holati havo oqimlarining tabiiy aylanishini to‘sib qo‘yadi:

• Ko‘rinmas «qopqoq» effekti: Odatda balandlikka ko‘tarilgan sari havo harorati pasayishi kerak. Inversiya paytida esa aksincha — sovuq havo yer bag‘rida qolib, uning ustini issiqroq havo qatlami qopqoqdek to‘sib oladi;

• Tutun va changning to‘planishi: Natijada transport vositalaridan chiqayotgan zaharli gazlar, sanoat chiqindilari va mayda chang zarralari yuqoriga tarqalib keta olmay, yerga yaqin nafas olinadigan havoda to‘planadi;

• Eng xavfli vaqtlar: Harorat keskin soviydigan ertalab va kechqurungi pallalarda inversiya kuchi cho‘qqisiga chiqib, havoning ifloslanish darajasi bir necha barobar oshib ketadi.

Salomatlikni saqlash bo‘yicha muhim tavsiyalar

Mutaxassislar yaqin kunlarda aholiga quyidagi ehtiyot choralariga qat’iy rioya qilishni maslahat bermoqda:

• Ko‘chadagi harakatni cheklash: Ayniqsa tong saharda va kechki payt ochiq havoda uzoq vaqt yurishdan, sport bilan shug‘ullanishdan hamda bolalarni ko‘chaga olib chiqishdan tiyilish tavsiya etiladi;

• Himoya niqoblari: Ko‘chaga chiqish zarurati tug‘ilganda oddiy tibbiy niqoblar emas, balki mayda dispers zarralarni ushlab qoluvchi maxsus respirator niqoblardan (masalan, N95/FFP2) foydalanish zarur;

• Uy havosini namlantirish: Xonadonlardagi havo tozalagich (air purifier) moslamalarini faol ishlatish maqsadga muvofiq. Agar maxsus moslama bo‘lmasa, eski va sinalgan maishiy usul yordam beradi: xonadagi isitish radiatorlari ustiga yoki yaqiniga keng idishda suv qo‘yish havo namligini oshirib, changning cho‘kishini tezlashtiradi;

• Darvoza va derazalarni yopiq tutish: Ertalabki va kechki paytlarda xonalarni shamollatish uchun derazalarni ochishdan saqlaning, chunki ko‘chadagi zaharli tutun to‘g‘ridan to‘g‘ri xonaga kiradi.

Toshkent shahrida bunday meteorologik holat yana kamida 10 kun davom etishi taxmin qilinayotgani bois, nafas olish organlari surunkali xastalikka chalingan insonlar va keksalardan o‘z salomatliklariga ikki karra e’tiborli bo‘lish so‘raladi.