Yashirin iqtisodiyotga zarba: 2026 yil yakunigacha qanday tizim ishga tushadi?

O‘zbekistonda 2026 yil oxiriga qadar “Yashirin iqtisodiyot xaritasi” deb nomlangan yirik raqamli platforma to‘liq ishga tushiriladi. Ushbu yangi tizim yashirin iqtisodiyot bilan bog‘liq xavflarni avtomatik ravishda aniqlash, nazorat ishlarini to‘g‘ri yo‘naltirish hamda sohada inson omilini maksimal darajada kamaytirishga xizmat qiladi.

Prezidentga yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar taqdimoti doirasida ushbu loyiha tanishtirildi va davlat rahbari tomonidan ma’qullandi. Zamin.uz yangi platformaning asosiy imkoniyatlari va kutilayotgan natijalarni taqdim etadi.

To‘liq raqamlashtirish: 16 ta idora bir tizimda

Yangi raqamli platformaning asosiy kuchi uning katta ma’lumotlar (Big Data) bilan ishlay olishidadir. Ma’lum qilinishicha, tizimga 16 ta vazirlik va idoraning axborot tizimlari integratsiya qilinadi. Bu esa iqtisodiy ma’lumotlarni real vaqt (real-time) rejimida yig‘ish va tahlil qilish imkonini beradi.

Platforma mamlakatning barcha nuqtalarini qamrab oladi:

• 22 ta iqtisodiyot tarmog‘i;

• 85 ta yirik soha;

• 14 ta hudud va 208 ta tuman.

Tizim 100 dan ortiq maxsus xavf mezonlari asosida sohalar va hududlarni avtomatik tarzda xavflilik darajasiga ko‘ra «yashil», «sariq» va «qizil» toifalarga ajratib chiqadi.

Yangi tizim qanday qoidabuzarliklarni fosh etadi?

«Yashirin iqtisodiyot xaritasi» nazorat organlarining ishini yengillashtirib, muammolarni tuman darajasidan respublika miqyosigacha tezkor yetkazishga yordam beradi. Platforma quyidagi holatlarni inson aralashuvisiz, avtomatik aniqlaydi:

• Tegishli ruxsatnoma va litsenziyasiz faoliyat yuritish;

• Korxonalarning haqiqiy tovar aylanmasini yashirishi;

• Ish o‘rinlari va mehnatga haq to‘lash jamg‘armasini sun’iy ravishda kam ko‘rsatish;

• Rentabellik va sof foydani pasaytirib ko‘rsatish.

Raqamlarda: Erishilgan natijalar va 2030 yilgacha bo‘lgan maqsadlar

Olib borilgan islohotlar natijasida so‘nggi ikki yil ichida mamlakatda kuzatilmaydigan iqtisodiyot ulushi 35 foizdan 23 foizgacha qisqardi. Buning hisobidan davlat budjetiga qo‘shimcha 38 trillion so‘m tushum ta’minlandi. Rasmiy band aholi soni 8,5 million nafardan oshdi, o‘rtacha oylik ish haqi esa qariyb 6,5 million so‘mga yetdi.

Kelgusi yillar uchun ham jiddiy rejalar belgilab olingan:

Mutasaddilarning ta’kidlashicha, platformaning tahliliy imkoniyatlari soliq va nazorat organlarining faoliyatini faqat xavf mavjud bo‘lgan nuqtalarga aniq yo‘naltirish imkonini beradi, bu esa halol ishlayotgan tadbirkorlarga ortiqcha xalaqit bermaslikni kafolatlaydi.