O‘zbekistonda uy-joy narxi so‘mda 4,8 foizga arzonladi

O‘zbekistonda 2025 yil davomida moliyaviy sharoitlar nisbatan yengillashdi, bank tizimi esa ehtimoliy xavflarni qoplash uchun yetarli zaxirani saqlab qoldi.

Markaziy bank sharhiga ko‘ra, aholining uy-joy sotib olish imkoniyati yaxshilangan va ko‘chmas mulk bitimlari ko‘paygan. Biroq mikroqarzlar sifati hamda fuqarolarning ushbu yo‘nalishdagi qarz yuki asosiy xavflardan biri bo‘lib qolmoqda.

Bank tizimidagi asosiy ko‘rsatkichlar yaxshilandi

2026 yil 1 yanvar holatiga O‘zbekistonda yalpi ichki mahsulot o‘sishi 7,7 foizni, inflyatsiya esa 7,3 foizni tashkil etgan.

Bank tizimidagi muammoli kreditlar ulushi 3 foizgacha kamaygan. Kapital monandligi koeffitsiyenti 18,3 foizga, likvidlikni qoplash me’yori esa 208 foizga yetgan.

Markaziy bankka ko‘ra, banklar daromadliligining oshishi, depozitlar ko‘payishi va iqtisodiyotda dollarlashuv darajasining pasayishi moliyaviy barqarorlikni mustahkamlagan.

Uy-joy narxi so‘mda pasaydi

2025 yilda uy-joy narxlari fundamental iqtisodiy ko‘rsatkichlarga yaqinlashgan.

Milliy valyutada hisoblangan ko‘chmas mulk narxlari yil davomida 4,8 foizga arzonlagan. Biroq so‘mning mustahkamlanishi sababli dollardagi ekvivalentda narxlar 1,5 foizga oshgan.

Bu uy-joy narxining qaysi valyutada hisoblanishiga qarab, bozordagi o‘zgarish turlicha ko‘rinishini anglatadi.

Aholining uy sotib olish imkoniyati oshdi

Hisobotda nominal ish haqi 2025 yil davomida 19 foizga o‘sgani qayd etilgan.

Shuningdek, uy-joy xarid qilish qobiliyati indeksi 115 foizdan 126 foizga ko‘tarilgan. Bunga aholi daromadlarining oshishi va ipoteka shartlarining nisbatan yengillashishi ta’sir ko‘rsatgan.

Notarial tartibda rasmiylashtirilgan ko‘chmas mulk oldi-sotdi shartnomalari soni 15 foizga ko‘payib, 295,4 mingtaga yetgan.

Umumiy qarz yuki kamaydi, ammo mikroqarzlar xavfi ortmoqda

Aholining kreditlarga xizmat ko‘rsatish xarajatlarining daromadga nisbati 38 foizdan 37 foizga tushgan.

Bu umumiy qarz yuki biroz yengillashganini ko‘rsatadi. Biroq Markaziy bank mikroqarzlar segmentida teskari holat kuzatilayotganini ta’kidlagan.

Xususan, mikroqarzlar bo‘yicha qarz yuki ortib, kredit sifati yomonlashayotgani doimiy nazoratni talab qilmoqda.

Qaysi xavflar bank tizimiga ta’sir qilishi mumkin?

Stress-test natijalariga ko‘ra, bazaviy ssenariyda O‘zbekiston bank tizimi barqarorligini saqlab qoladi.

Ammo keskin salbiy iqtisodiy sharoit yuzaga kelsa, ayrim banklarda kapital ko‘rsatkichlari minimal talablarga yaqinlashishi mumkin. Shunga qaramay, tizimdagi umumiy likvidlik yetarli darajada qolishi kutilmoqda.

Markaziy bank asosiy xavflar sifatida quyidagilarni ko‘rsatgan:

• global moliyaviy sharoitlarning qat’iylashishi;

• mikroqarzlar bo‘yicha kredit xavfi;

• kiberxavfsizlik tahdidlari;

• iqlim o‘zgarishining iqtisodiy oqibatlari.

Regulyator ushbu xavflarni kamaytirish uchun Basel III talablari asosida kapital buferlarini kuchaytirish, kreditlash talablarini qat’iylashtirish va moliyaviy tizimni doimiy monitoring qilishni davom ettirishini ma’lum qildi.

Umumiy manzara ijobiy: banklar barqaror, uy-joy sotib olish imkoniyati yaxshilangan. Ammo mikroqarzlar bozoridagi xavflar e’tibordan chetda qolsa, bu barqarorlikka yangi bosim paydo qilishi mumkin.