Toshkentda yangi moliya markazi: 25 mlrd dollarlik reja

O‘zbekiston xalqaro kapital bozorlariga chiqishda yangi bosqichga qadam qo‘ymoqda. Prezident “Toshkent xalqaro moliya markazi to‘g‘risida”gi Konstitutsiyaviy qonunni imzoladi va endi poytaxtda ingliz huquqi tamoyillariga asoslangan maxsus moliyaviy hudud shakllantiriladi.

Toshkent xalqaro moliya markazi nima uchun muhim?

Toshkent xalqaro moliya markazi mamlakatda xalqaro standartlarga mos moliyaviy infratuzilmani shakllantirishga qaratilgan yirik loyiha hisoblanadi.

Uning asosiy maqsadi — xorijiy investorlar uchun tushunarli, ishonchli va raqobatbardosh muhit yaratish. Ya’ni O‘zbekiston faqat investitsiya taklif qiladigan bozor emas, balki kapital, huquqiy kafolat va moliyaviy xizmatlar bir joyda jamlangan markazga aylanishni maqsad qilmoqda.

Bu loyiha to‘g‘ri ishlasa, Toshkent mintaqadagi yirik moliyaviy xablardan biriga aylanishi mumkin.

Ingliz huquqi nima uchun tanlanmoqda?

Markazning eng muhim jihatlaridan biri — uning maxsus huquqiy rejimga ega bo‘lishi. TXMM hududida ingliz umumiy huquqi va equity tamoyillari qo‘llanilishi nazarda tutilgan.

Bu xalqaro investorlar uchun muhim signal. Chunki ko‘plab yirik moliyaviy bitimlar, investitsiya shartnomalari va transchegaraviy kelishuvlarda ingliz huquqi keng qo‘llaniladi.

Boshqacha aytganda, investor “men bu yerda qanday qoida bilan ishlayman?” degan savolga oldindan tushunarli javob oladi. Bu esa kapital uchun ishonch masalasida juda katta faktor.

Mustaqil sud va maxsus regulyator bo‘ladi

Toshkent xalqaro moliya markazi tarkibida mustaqil moliyaviy regulyator, Toshkent xalqaro tijorat sudi va nizolarni hal etishning zamonaviy mexanizmlari faoliyat yuritishi rejalashtirilgan.

Bu investorlar uchun huquqiy kafolatlarni kuchaytirishga xizmat qiladi. Chunki yirik kapital kiritayotgan kompaniyalar uchun faqat soliq imtiyozi emas, nizo yuzaga kelganda uni qanday sud ko‘rib chiqishi ham juda muhim.

2030 yilgacha 20–25 mlrd dollar investitsiya rejasi

Hisob-kitoblarga ko‘ra, Toshkent xalqaro moliya markazi 2030 yilgacha 20–25 milliard dollar miqdorida qo‘shimcha investitsiyalarni jalb qilishi mumkin.

Shuningdek, loyiha mamlakat yalpi ichki mahsuloti o‘sishiga qo‘shimcha turtki berishi, 15 minggacha yuqori malakali ish o‘rni yaratishi va 10 ming nafar mutaxassisning malakasini oshirishga xizmat qilishi kutilmoqda.

Bu raqamlar qog‘ozda chiroyli ko‘rinadi. Lekin asosiy sinov amaliyotda bo‘ladi: investor keladimi, sud tizimiga ishonadimi, regulyator mustaqil ishlaydimi va biznes uchun haqiqatan ham qulay muhit yaratiladimi?

Qaysi sohalar qamrab olinadi?

TXMM faqat banklar uchun emas. U keng moliyaviy ekotizim sifatida rivojlantiriladi.

Markazda quyidagi yo‘nalishlar qamrab olinishi kutilmoqda:

• bank va investitsiya xizmatlari;
• kapital bozori;
• sug‘urta;
• islom moliyasi;
• fintex;
• raqamli aktivlar;
• aktivlarni boshqarish;
• yuridik va konsalting xizmatlari.

Bu yo‘nalishlar bir joyda jamlansa, Toshkentda nafaqat pul oqimi, balki bilim, texnologiya va mutaxassislar oqimi ham kuchayishi mumkin.

Xorijiy investorlar uchun qanday yengilliklar bo‘ladi?

Markaz ishtirokchilari uchun maxsus sharoitlar ham nazarda tutilgan. Xususan, xorijiy mutaxassislarni ishga jalb qilishda yengilliklar, 5 yilgacha kirish vizasi va markaz hududidagi faoliyatdan olingan kapital yoki daromadni cheklovlarsiz repatriatsiya qilish imkoniyati ko‘zda tutilgan.

Bu xorijiy biznes uchun juda muhim. Chunki investor kiritgan pulini, foydasini va kapitalini erkin boshqara olishiga ishonch hosil qilmasa, katta qaror qabul qilishga shoshilmaydi.

Bu yerda signal aniq: O‘zbekiston “keling, investitsiya qiling” deyish bilan cheklanmay, “ishlash qoidasi mana bunday bo‘ladi” degan huquqiy formatni ham qurmoqda.

Nega BAA va Qozog‘iston tajribasi muhim?

Toshkent xalqaro moliya markazini yaratishda BAA va Qozog‘iston tajribasi ham o‘rganilayotgani aytilmoqda. Bu bejiz emas.

Dubay xalqaro moliya markazi va Ostona xalqaro moliya markazi mintaqada bunday modellar qanday ishlashini ko‘rsatgan misollardan hisoblanadi. Ularda maxsus huquqiy rejim, alohida sud tizimi va investorlar uchun qulay moliyaviy infratuzilma asosiy o‘rin tutadi.

O‘zbekiston uchun savol shunda: Toshkent bu modelni shunchaki ko‘chirib olmay, o‘z iqtisodiyoti va mintaqaviy imkoniyatlariga moslab ishlata oladimi?

Asosiy imkoniyat va asosiy xavf

Loyihaning imkoniyati katta: kapital bozorini jonlantirish, xalqaro investorlarni jalb qilish, moliyaviy xizmatlar sifatini oshirish va O‘zbekistonni mintaqaviy moliyaviy markazga aylantirish.

Lekin xavf ham bor. Agar maxsus rejim qog‘ozda qolib ketsa, regulyator mustaqilligi yetarli bo‘lmasa yoki investorlar amalda byurokratiyaga duch kelsa, kutilgan natijaga erishish qiyin bo‘ladi.

Ya’ni bu loyiha “katta nom qo‘ydik, bo‘ldi” formatini ko‘tarmaydi. Bu yerda ishonch, shaffoflik va uzoq muddatli barqarorlik hal qiluvchi rol o‘ynaydi.

Toshkent uchun yangi iqtisodiy sahifa

Toshkent xalqaro moliya markazi O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun strategik loyihalardan biriga aylanishi mumkin. U mamlakatni global kapital bozorlariga yaqinlashtirish, investorlar uchun yangi huquqiy maydon yaratish va moliyaviy xizmatlar ekotizimini kengaytirishga qaratilgan.

Endi asosiy savol bitta: Toshkent xalqaro moliya markazi qog‘ozdagi katta rejadan haqiqiy investitsiya magnitigami aylanadi?

Javobni 2030 yilgacha bo‘lgan amaliy natijalar ko‘rsatadi.