Darslikda “nastoyashiy xuligan”: 5-sinf adabiyotidagi parcha tarmoqlarda qizg‘in bahs uyg‘otdi

O‘zbekiston umumta’lim maktablarining 5-sinf o‘quvchilari uchun mo‘ljallangan «Adabiyot» (Adabiyot, 1-qism) darsligidagi adabiy parcha ijtimoiy tarmoqlarda keng muhokamalarga va ota-onalarning e’tiroziga sabab bo‘ldi. Yozuvchi Abdusaid Ko‘chimov qalamiga mansub asardagi ko‘cha so‘zlari, janjal sahnalari va odob-axloq me’yorlariga to‘g‘ri kelmaydigan xatti-harakatlar jamoatchilikda turlicha fikrlarni keltirib chiqardi.

Muhokamalar markazida qahramonlardan birining «nastoyashiy xuligan» deya ta’riflanishi, urishish va boshqalarni kaltaklash jarayonini «bepul tomosha» sifatida qabul qilish kabi holatlar turibdi.

Darslikdagi bahsli matn tafsilotlari: Nimalar yozilgan?

Kitob sahifalarida keltirilgan dialog va voqealar rivoji quyidagicha bayon etilgan:

• «Nastoyashiy xuligan» obrazi: Matnda qahramonlardan birining akasi haqida gap borar ekan, u «nastoyashiy xuligan» deb ataladi hamda ko‘kragida karatechilar rasmi bor maykada kelib, boshqa bir bolani ayovsiz do‘pposlashi tasvirlanadi;

• Janjalni maza qilib tomosha qilish: Qahramonlardan biri bo‘lgan Oybek janjal ustiga borib qolgani va birovning kaltaklanishini beparvo tomosha qilib, o‘ziga kaltak tegmaganidan quvongani ochiq ko‘rsatilgan;

• Onaning munosabati: Parchadagi «Tekin tomosha ko‘rdim maza qilib» degan jumlaga onasining «Barakalla, ana endi esing kiribdi. Aralashma unaqa janjal-to‘polonlarga» deb javob qaytarishi befarqlik va xudbinlikni rag‘batlantirish sifatida baholanmoqda;

• Ko‘cha so‘zlari va adabiy til normasi: Adabiyot kitobida sof o‘zbek adabiy tili o‘rniga jo‘n jargon va tushunarsiz ko‘cha iboralari qo‘llanilgani ko‘plab faollar tomonidan tanqidga uchradi.

Jamoatchilik va mutaxassislar fikri

Mazkur mavzu bo‘yicha ijtimoiy tarmoq kuzatuvchilarining fikrlari ikki tomonga ajraldi:

• E’tiroz bildiruvchilar: Ko‘pchilik ota-onalar va pedagoglarning fikricha, 5-sinf bolasi hali tahliliy dunyoqarashga ega emas, shu bois bunday dialoglar ularni beparvolikka, kuchlilardan qo‘rqishga va zo‘ravonlikni oddiy holdek qabul qilishga o‘rgatib qo‘yishi xavfi mavjud;

• Ijodiy erkinlik tarafdorlari: Boshqa bir guruh adabiyotshunoslar esa yozuvchi real bolalar dunyosini, bolalar psixologiyasi va ularning hayotiy nutqini sun’iylikdan xoli tarzda ko‘rsatishga intilganini ta’kidlamoqda.

Maktab darsliklaridagi har bir matn va ibora yosh avlod tarbiyasiga bevosita ta’sir ko‘rsatishini inobatga olsak, kitoblarni nashrga tayyorlashda matnlar tanloviga yanada mas’uliyat bilan yondashish zarurligi ko‘rinmoqda.