Nega aynan 7–8 soat? Olimlar kuniga 6 soatdan kam uxlashning xavfli oqibatlarini ochiqladi

Ko‘pchilik uyquni kunlik vaqtni oluvchi odatiy dam olish deb biladi, aslida esa inson hayotining qariyb uchdan bir qismi aynan shu jarayonda kechadi. Tibbiyot mutaxassislarining ta’kidlashicha, tungi uyqu shunchaki sukunat emas, balki tanadagi hujayralar yangilanadigan, gormonlar muvozanatga keladigan va miya faol tozalanadigan muhim fiziologik bosqichdir.

Katta yoshli insonlar organizmining to‘liq tiklanishi, miya faoliyati barqarorligi va uzoq umr ko‘rish uchun eng mukammal «oltin me’yor» aynan 7–8 soatlik sifatli uyqu hisoblanadi.

To‘liq uyqu organizmga qanday ta’sir qiladi?

Shifokorlar kunlik 7–8 soatlik rejimga rioya qilishning 5 ta hal qiluvchi foydasini sanab o‘tadi:

• Miya va xotirani qayta yuklash: Uyqu chog‘ida bosh miya kun davomida qabul qilingan ulkan axborot oqimini qayta ishlaydi, keraksiz ma’lumotlarni «chiqarib tashlaydi» va muhim xotirani mustahkamlaydi. Uyqu to‘ymaganda diqqatni jamlash va kunlik ish unumdorligi keskin tushib ketadi;

• Immun qalqonini kuchaytirish: To‘liq va chuqur uyqu paytida tananing infeksiyalarga qarshi kurashuvchi himoya hujayralari faollashadi. Surunkali uyqusizlik esa organizmni mavsumiy virus va bakteriyalar oldida mutlaqo himoyasiz qoldiradi;

• Vazn nazorati va semirish xavfi: Kam uxlash ochlik va to‘qlik hissini boshqaruvchi gormonlar (leptin va grelin) muvozanatini izdan chiqaradi. Natijada insonda shirinlik va og‘ir taomlarga moyillik kuchayib, to‘g‘ridan to‘g‘ri ortiqcha vazn to‘planishiga olib keladi;

• Yurak-qon tomir sog‘lig‘i: Tungi soatlarda qon bosimi va yurak urish sur’ati tabiiy tarzda pasayib, yurak dam oladi. Uyqu rejimi buzilganlarda esa yuqori qon bosimi, infarkt va insult xavfi bir necha barobar ko‘payadi;

• Ruhiy xotirjamlik va asab tizimi: Uyqu yetishmovchiligi organizmda stress gormoni — kortizol miqdorini keskin oshirib, odamda asabiylik, tez jahl chiqishi va surunkali tushkunlikni yuzaga keltiradi.

Xavfli chegaralar: Kam uxlash ham, ortiqchasi ham zarar

Tadqiqotlar uyqu vaqtining ikki chekkaga og‘ishi inson sog‘lig‘i uchun jiddiy tahdid ekanini ko‘rsatmoqda:

• 6 soatdan kam: Kunlik uyqu 6 soatdan kam bo‘lganda, erta o‘lim xavfi naq 12 foizga oshadi;

• 9 soatdan ko‘p: 9 soatdan ortiq haddan tashqari ko‘p uxlash ham organizm faoliyatini sekinlashtirib, modda almashinuvini izdan chiqaradi.

Shu sababli tibbiyot olami inson salomatligi va kuch-quvvatini eng yuqori darajada saqlab qolish uchun aynan 7–8 soatlik me’yorni kunlik hayot tarziga aylantirishni tavsiya etadi.