Do‘stining sirini oshkor qilgan yigit yillar o‘tib o‘z xatosining oqibatiga duch keldi

Inson ba’zan bir og‘iz so‘zi bilan bir umrlik do‘stlikka nuqta qo‘yishi mumkin. Eng yomoni, u aytgan gapining og‘irligini o‘sha zahoti anglamaydi. Chunki ishonchni yo‘qotish bir lahzalik ish, uni qayta tiklash esa ba’zan butun bir umrga ham yetmaydi.

Bu voqea ikki yoshlikdan birga ulg‘aygan, bir-birining quvonchi va tashvishini baham ko‘rgan ikki do‘st haqida.

Bir dasturxon atrofida ulg‘aygan ikki do‘st

Jasur va Akmal bir mahallada katta bo‘lishgandi. Ular maktabda bir sinfda o‘qishdi, birga futbol o‘ynashdi, yozgi ta’tillarda ariq bo‘yida kun o‘tkazishdi. Qaysi biri qiyin ahvolga tushsa, ikkinchisi yordamga shoshilardi.

Ularning do‘stligiga havas qilmagan odam yo‘q edi.

Jasur sergap, hazilkash va davralarning ko‘rki edi. Akmal esa kamgap, vazmin, har bir ishni o‘ylab qiladigan yigit bo‘lib ulg‘aydi. Xulqlari turlicha bo‘lsa-da, bir-birini yaxshi tushunishardi.

Bir kuni Akmal Jasurni uyiga chaqirdi. Uning kayfiyati yo‘q, ko‘zlarida esa qandaydir xavotir bor edi.

— Senga bir gap aytmoqchiman, lekin buni hech kim bilmasligi kerak, — dedi u.

Jasur do‘stining yelkasiga qo‘lini qo‘ydi.

— Men sening do‘stingman-ku. Aytgan gaping o‘zimizda qoladi.

Akmal biroz jim turdi. Keyin oilasidagi muammolar, otasining ishidagi qiyinchiliklar va qarzdorlik sababli uylarini sotishga majbur bo‘lishlari mumkinligini aytdi. Bu haqda hali hatto yaqin qarindoshlariga ham xabar berishmagandi.

— Bu gapni hozircha hech kimga aytma. Onam ham odamlarning gap-so‘zidan qiynalishini istamayman, — dedi Akmal.

Jasur uning gaplarini tinglab, tasalli berdi.

— Xavotir olma, hammasi yaxshi bo‘ladi. Bu sirni hech kim bilmaydi.

Akmal do‘stiga ishondi. Uning ko‘ngli biroz xotirjam bo‘ldi.

Ammo u bilmasdiki, ba’zan insonning eng katta xatosi aynan ishongan odamidan boshlanadi.

Bir og‘iz gap butun do‘stlikni barbod qildi

Oradan bir necha kun o‘tdi. Jasur tanishlari bilan bir davrada o‘tirganida gap oilaviy muammolarga borib taqaldi. Kimdir qarzdorlik haqida gapirdi, yana birov tanishining uyini sotib yuborganini aytdi.

Shunda Jasur kulib:

— Bizning Akmal ham tez orada uysiz qolishi mumkin. Otasining qarzlari ko‘payib ketibdi, uylarini sotisharkan, — deb yubordi.

Davradagi yigitlardan biri hayratlanib so‘radi:

— Rostdanmi? Buni qayerdan bilding?

— O‘zi aytdi. Lekin hozircha hech kimga aytmasligimni tayinlagandi, — dedi Jasur yana kulib.

U bu gapni jiddiy qabul qilmadi. Nazaricha, bu shunchaki tanishlar davrasida aytilgan oddiy ma’lumot edi. Hatto birozdan keyin boshqa mavzuga o‘tib ketdi.

Ammo sirning qanchalik tez tarqalishini u hisobga olmagandi.

Ertasi kuni bu gap mahallaga yetib bordi. Kimdir Akmalning oilasiga achinib gapirdi, boshqalar esa ularning ahvolini muhokama qila boshladi. Oxiri bu gap Akmalning onasiga ham yetib bordi.

Onasi o‘g‘lidan bu xabarning rost-yolg‘onini so‘raganida, Akmalning yuzi qizarib ketdi. U bu sirni faqat bitta odamga aytganini yaxshi bilardi.

Kechqurun Jasur bilan uchrashdi.

— Men senga hech kimga aytma, deb topshirgan gapimni boshqalarga aytdingmi? — dedi u do‘stiga tikilib.

Jasur avval o‘zini oqlashga urindi.

— E, do‘stim, shunchaki gap orasida aytib yubordim. Buning nimasi bor? Baribir odamlar bir kun bilishardi-ku.

Akmal uning ko‘zlariga tikildi.

— Men senga muammomni hal qilib ber deb aytmadim. Faqat sirimni saqlashingni so‘radim. Men senga ishongandim.

Jasur esa hali ham bu ishning og‘irligini tushunmagandi.

— Buncha xafa bo‘lma. Axir do‘stmiz-ku!

Akmal og‘ir xo‘rsindi.

— Do‘stlik faqat birga kulish emas. Do‘stlik — boshqalarga ayta olmaydigan gapingni ishonib topshirish hamdir.

Shu kuni ularning yo‘llari ayrildi.

Yillar o‘tdi, ammo bir xatoning izi qoldi

Vaqt o‘tib, har ikkisi o‘z yo‘lidan ketdi.

Akmal oilasi bilan boshqa tumanga ko‘chib o‘tdi. Og‘ir kunlarni boshidan kechirdi, turli ishlarda mehnat qildi, otasiga yordam berdi. Keyinchalik kichik biznesini yo‘lga qo‘ydi. Sekin-asta oilasining ahvoli yaxshilandi.

Jasur esa avvalgidek hazilkash va davralarning ko‘rki bo‘lib qoldi. U ko‘p tanish orttirdi, lekin yaqin do‘stlari kamayib bordi. Chunki odamlar uning oldida bemalol gapirishdan ehtiyot bo‘lishardi. Kimdir unga biror sirini aytsa, keyin bu gap boshqa davralarda paydo bo‘lishidan xavotirlanardi.

Jasur esa buni o‘zining ochiqko‘ngilligi va hazilkashligiga yo‘yardi.

Oradan o‘n yildan ortiq vaqt o‘tdi.

Bir kuni Jasurning hayotida ham og‘ir sinov paydo bo‘ldi. U sherigi bilan birga ochgan biznesi muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Qarzlari ko‘paydi, oilasida ham kelishmovchiliklar boshlandi. Eng og‘iri, u yaqinlariga aytishga uyaladigan bir xatoga yo‘l qo‘ygandi.

Jasur bu haqda hech kimga gapirmaslikka qaror qildi.

Biroq ko‘nglidagini kimgadir aytib, yengillashgisi kelardi. U ko‘p yillardan beri ko‘rmagan tanishi Akmalni esladi. Uning tadbirkor bo‘lib ketganini eshitgandi.

Uzoq o‘ylanib, telefon qildi.

— Assalomu alaykum, Akmal. Meni tanidingmi?

Telefonning narigi tomonida biroz sukut cho‘kdi.

— Vaalaykum assalom. Tanidim, Jasur.

Ular qisqacha hol-ahvol so‘rashdi. Jasur o‘zining og‘ir ahvolini yashirmadi. Qarzlari, ishidagi muammolar va oilasi oldidagi mas’uliyati haqida gapirdi.

— Sen bilan ko‘rishib, biroz maslahatlashmoqchi edim. Bu gaplarni hech kim bilmasligini istayman, — dedi u.

Akmal uning gapini bo‘lmadi.

— Yaxshi, ertaga uchrashamiz, — dedi xolos.

Jasur kutmagan javob

Ertasi kuni ular shahar chetidagi kichik qahvaxonada uchrashishdi. Jasur Akmalni ko‘rib, biroz xijolat tortdi. U do‘stining yillar davomidagi sukutini endi tushunayotgandek edi.

Akmal avval uning ahvolini so‘radi, keyin maslahatlar berdi. Hatto vaziyatdan chiqish uchun bir necha yo‘lni ham tushuntirdi.

Jasur biroz yengil tortdi.

— Akmal, sendan yana bir narsa so‘ramoqchiman. Bu gaplarimizni hech kimga aytma. Menga hozir odamlarning gapi kerak emas, — dedi u.

Akmal qahvasidan bir ho‘pladi-da, xotirjam javob berdi:

— Xavotir olma. Men sening siringni hech kimga aytmayman.

Jasur uning bu gapidan xursand bo‘ldi. Ammo Akmal birozdan keyin qo‘shimcha qildi:

— Chunki men bir vaqtlar sir saqlash nimaligini bilmaydigan odamga ishonganman. O‘shanda senga oilamizning eng og‘ir kunlarini aytgandim. Sen esa uni hazil qilib boshqalarga tarqatganding.

Jasurning yuzi o‘zgardi.

— Buning uchun mendan hali ham xafamisan? — deb so‘radi u past ovozda.

— Men sendan o‘ch olishni istamayman. O‘tmishni ham ortga qaytara olmayman. Lekin o‘sha voqeadan keyin bir narsani tushundim: insonning ishonchini yo‘qotish juda oson, uni qayta qozonish esa nihoyatda qiyin.

Jasur boshini egdi.

— O‘shanda gapimning oqibatini tushunmagan ekanman. Sening oilang qanchalik og‘ir ahvolga tushganini ham o‘ylamabman. Meni kechir.

Akmal bir muddat jim qoldi.

— Men seni kechirganman, Jasur. Lekin kechirish avvalgi ishonchni qaytarish degani emas. Men senga yordam berishim mumkin, ammo endi senga avvalgidek sirimni ayta olmayman.

Bu so‘zlar Jasur uchun har qanday tanbehdan og‘irroq edi.

Ba’zi xatolarning jazosi — yo‘qotilgan ishonch

Uchrashuvdan keyin Akmal Jasurga amaliy yordam berdi. Unga bir nechta ish imkoniyatini taklif qildi, tanishlari bilan bog‘ladi. Jasur esa o‘z xatosini to‘g‘rilashga va hayotini qayta yo‘lga qo‘yishga harakat qildi.

Ular yana ko‘rishib turishdi. Ammo avvalgiday emasdi. Endi ularning suhbatlarida bolalikdagi beg‘uborlik, hech kimdan yashirilmaydigan sirlar va cheksiz ishonch yo‘q edi.

Jasur yillar o‘tib bir haqiqatni angladi: u o‘sha kuni do‘stining sirini oshkor qilganida, shunchaki bir ma’lumotni tarqatmagandi. U o‘zining eng yaqin insoniga bo‘lgan ishonchni sindirgandi.

Akmal esa hayotdagi eng muhim saboqlardan birini o‘rgangandi: kechirish insonning qalbini yengillashtiradi, ammo har bir kechirilgan odamga yana avvalgidek ishonish shart emas.

Xulosa shuki, do‘stingiz sizga ishonib aytgan sir — shunchaki gap emas, balki uning sizga topshirgan ishonchidir. Uni saqlashga kuchingiz yetmasa, hech bo‘lmasa boshqalarga tarqatmang. Chunki bir kun kelib siz ham kimgadir ishonishga, kimningdir suyanchig‘iga muhtoj bo‘lib qolishingiz mumkin. Ana o‘shanda o‘z vaqtida bir og‘iz gap bilan yo‘qotgan ishonchingiz qanchalik qimmat bo‘lganini anglaysiz.