Onasiga har kuni ozgina pul berib yurgan yigit uning yashirin sirini tasodifan bilib qoldi

Jamshid har kuni ishdan qaytayotib, onasiga ozginadan pul berib ketardi. Ba’zan ellik ming so‘m, ba’zan yuz ming. Puli ko‘p bo‘lganida ko‘proq, qiynalib turganida esa kamroq berardi. Ammo bir kun ham onasining qo‘lini quruq qoldirmasdi.

— Onajon, mana, bugungi rizqimizdan sizga ham, — derdi u pulni uzatib.

Onasi Muqaddas aya esa har safar bir xil javob qaytarardi:

— Bolam, o‘zingga ishlat. Menga nima kerak? Pensiyam bor, uyim bor. Sen oilangni o‘yla.

— Siz mening onamsiz. Sizga berganim ortiqcha xarajat emas, — deb kulardi Jamshid.

Uning uchun bu oddiy odatga aylangandi. Otasi vafot etganidan keyin onasi uni bir o‘zi katta qilgan, o‘qitgan, uylantirgan, hatto o‘ziga kiyim olmay, o‘g‘lining ehtiyojlarini birinchi o‘ringa qo‘ygandi. Endi esa Jamshid onasini qo‘lidan kelganicha rozi qilishni istardi.

Biroq Muqaddas ayaning bir odati bor edi. U o‘g‘li bergan pulni hech qachon darhol ishlatmasdi. Pulni ehtiyotkorlik bilan buklab, eski hamyoniga solar, keyin esa uni shkafining eng yuqori qismiga yashirib qo‘yardi.

Jamshid buni ko‘p marta ko‘rgan, ammo hech qachon sababini so‘ramagandi.

— Ona, pulni nima qilasiz? Biror narsa olib yesangiz-chi, — degan paytlari ham bo‘lgan.

— Kerak bo‘lib qoladi, bolam, — deb qisqa javob bergandi onasi.

Jamshid bu gapni oddiy jamg‘arma deb tushunardi. Balki onasi keksayganda biror ehtiyoji chiqib qolishidan xavotir olar, deb o‘ylardi.

Ammo bir kuni u bu pullarning nima uchun yig‘ilayotganini bilib qoldi.

Odatdagidek, Jamshid ishdan qaytib onasinikiga kirdi. U bugun maosh olgan, shuning uchun odatdagidan ko‘proq pul bermoqchi edi.

— Onajon, mana, bugun biroz ko‘proq beryapman. O‘zingizga yaxshi kiyim oling. Qish ham yaqinlashyapti.

Muqaddas aya pulni oldi-yu, o‘g‘lining yuziga qarab jilmaydi.

— Rahmat, bolam. Xudo umringga baraka bersin.

Shu payt Jamshidning telefoni jiringladi. Ishxonasidan shoshilinch qo‘ng‘iroq qilishgani uchun u puldonni onasining stolida qoldirib, hovliga chiqdi.

Telefondagi suhbat uzoq davom etdi. Qaytib kirganida esa onasi qo‘shnisi bilan gaplashib o‘tirgan, stol ustidagi qog‘ozlar esa polga tushib ketgandi.

— Ona, qog‘ozlaringiz tushib ketibdi, — dedi Jamshid ularni yig‘ishtirib.

U qog‘ozlar orasida o‘zining ismi yozilgan kichik daftarni ko‘rib qoldi. Daftarning birinchi sahifasida sana va pul miqdorlari qayd etilgandi.

«3 yanvar — 50 000 so‘m».

«4 yanvar — 100 000 so‘m».

«5 yanvar — 50 000 so‘m».

Jamshid hayron bo‘ldi. Keyingi sahifalarda ham xuddi shu tarzda yozuvlar davom etardi. Har bir kun, har bir summa aniq qayd qilingandi.

— Ona, bu nima? — deb so‘radi u.

Muqaddas aya bir zum jim qoldi. Qo‘shni ayol ham gapini to‘xtatdi.

— Hech narsa, bolam. Shunchaki yozib qo‘yganman.

Jamshid daftarni varaqlashda davom etdi. Bir sahifada esa uning qo‘llari titrab ketdi.

U yerda kattaroq harflar bilan shunday yozilgandi:

«Jamshidning qarzi — 18 700 000 so‘m».

Yigit onasiga qaradi.

— Qanday qarz? Mening hech kimdan qarzim yo‘q-ku!

Onasi boshini egdi. Biroz sukutdan keyin past ovozda gap boshladi:

— Bolam, senga bir gapni aytmaganman. O‘tgan yili ishingda qiynalib qolganingda, uyingni ta’mirlash uchun pul kerak bo‘lgandi. O‘shanda sen mendan qarz olgansan. Esingdami?

Jamshid o‘sha kunlarni esladi. Haqiqatan ham, uyining tomini ta’mirlash uchun pul yetishmagan, onasidan bir necha million so‘m olgandi. Keyin imkoniyat bo‘lganda qaytarishini aytgandi.

— Ha, ona. Lekin buni nega yozib yuribsiz? Men qaytarishimni aytganman-ku.

Muqaddas aya jilmayishga urindi.

— Sen bergan pullarning hammasini shu qarzingdan ayirib boryapman. Har kuni ozginadan berasan. Men esa daftarga yozib qo‘yaman. Senga bildirmayman, degandim.

— Nima uchun? Axir men bu pullarni sizga yordam bo‘lsin deb beryapman!

Onasi o‘g‘lining qo‘lini ushladi.

— Bilaman, bolam. Lekin sening o‘z oilang, bolalaring bor. Men sendan pul olib, o‘zimga sarflasam, ichimda bir narsa bezovta qiladi. Sen mendan olgan pulni qaytarishing kerakligini o‘ylab yurmasliging uchun shunaqa qildim. Har kuni berganingni qarzingdan ayirib bordim. Sen esa meni ta’minlayapman, deb xursand bo‘lib yurding.

Jamshid daftarga yana bir bor qaradi. U yerda yana bir yozuv bor edi:

«Qoldi — 0 so‘m».

Yigit bu raqamlarga uzoq tikilib qoldi.

— Demak, men sizga bergan pullarimni o‘zimning qarzim uchun qaytaribman-da?

— Ha, bolam. Endi mendan hech qanday qarzing qolmadi.

Jamshidning ko‘zlariga yosh keldi.

— Onajon, siz meni shuncha yil katta qildingiz. O‘qitdingiz, uylantirdingiz, uyli-joyli qildingiz. Endi men sizga pul bersam, uni ham qarzga hisoblaysizmi? Men sizdan qarzdor bo‘lib tug‘ilganmanmi?

Muqaddas aya o‘g‘lining ko‘zlarini artdi.

— Ona uchun bolasining bergan puli emas, uning mehri qadrli. Men sendan hech narsa kutmayman. Faqat sog‘ bo‘l, oilang bilan tinch yashagin. Menga shuning o‘zi yetadi.

Jamshid onasini bag‘riga bosdi. U shu paytgacha onasiga pul berib, o‘zini yaxshi farzand deb hisoblardi. Ammo endi angladiki, onasi uning bergan pullarini ham o‘zidan qizg‘anib, o‘g‘lining oilasiga ortiqcha yuk bo‘lmaslik uchun yig‘ib borgan ekan.

O‘sha kuni Jamshid uyiga qaytgach, xotiniga hammasini aytib berdi. Keyin bir qarorga keldi: endi onasiga pul berganda bu haqda hisob-kitob bo‘lmaydi. Onasiga har oy alohida mablag‘ ajratadi, zarur narsalarini olib beradi, eng muhimi, tez-tez holidan xabar oladi.

Ertasi kuni u yana onasinikiga bordi. Qo‘lida kichik bir quti bor edi. Ichida yangi telefon va onasi uzoq vaqtdan beri olishni istab yurgan ko‘zoynak bordi.

— Bolam, bularga nima hojat? — dedi onasi.

— Hojat bor, onajon. Siz mening qarzimni hisoblab yurgan ekansiz. Endi men sizga bo‘lgan mehrimni hisoblamasdan ko‘rsatmoqchiman.

Muqaddas aya kulib yubordi. Keyin o‘g‘lining boshini siladi.

— Mehrning hisob-kitobi bo‘lmaydi, bolam. Uni faqat his qilish kerak.

Jamshid o‘sha kuni bir narsani tushunib yetdi: ota-onaga beriladigan pul ularning mehri oldida juda kichik narsa ekan. Ular esa ba’zan farzandiga og‘irlik tushmasin deb, o‘z ehtiyojlarini ham yashirishadi.

Shuning uchun onaga beriladigan eng katta sovg‘a pul emas. Bu — e’tibor, vaqt, shirin so‘z va uning yonida ekaningizni har kuni his qildirishdir.

Chunki bir kun kelib onaga pul berish imkoniyati qolmasligi mumkin. Ammo o‘sha paytda aytilmay qolgan mehrli so‘zlar, qilinmagan qo‘ng‘iroqlar va kechikkan tashriflar uchun afsuslanishning hech qanday bahosi bo‘lmaydi.