Stipendiya kambagʻallikdan past: bu qonunga zidmi?

Oʻzbekistonda talabalar stipendiyasi miqdori kambagʻallik chegarasiga yetmayotgani jamoatchilik orasida bahs-munozaralarga sabab boʻlmoqda. Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, hozirgi kunda minimal isteʼmol xarajatlari 715 ming soʻmni tashkil etsa, bazaviy stipendiya bu koʻrsatkichdan qariyb 26 foizga past.

Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligida oʻtkazilgan matbuot anjumanida ushbu masalaga oydinlik kiritildi. Qayd etilishicha, bazaviy stipendiya 569 ming 870 soʻm atrofida boʻlib, aʼlo baholarga oʻqigan talabalarga qoʻshimcha ustama beriladi. Shu bilan birga, masʼullar 2025 yilda stipendiyalarni 30 foizdan ortiq oshirish taklifi ilgari surilganini, ammo hozircha bu borada aniq natija yoʻqligini bildirishdi.

Mutaxassislar esa bu masalaga boshqacha yondashmoqda. Iqtisodchilar fikricha, stipendiyani oddiy toʻlov emas, balki ijtimoiy yordam sifatida baholash lozim. Chunki Konstitutsiyada ijtimoiy toʻlovlar miqdori eng kam isteʼmol xarajatlaridan kam boʻlmasligi belgilangan.

Shu nuqtai nazardan qaralganda, amaldagi stipendiya miqdori qonun talablariga qay darajada mos ekani ochiq savol boʻlib qolmoqda. Ayniqsa, budjet asosida tahsil olayotgan talabalar uchun bu mablagʻ kundalik ehtiyojlarni qoplashga yetarli emasligi taʼkidlanmoqda.

Yana bir bahsli jihat — stipendiyaning kontrakt miqdoriga bogʻlanishi. Rasmiylar buni oliy taʼlim muassasalarining moliyaviy imkoniyatlari bilan izohlayotgan boʻlsa, tahlilchilar bu yondashuvni mantiqsiz deb hisoblaydi. Chunki grant asosida oʻqiyotgan talabalar kontrakt toʻlamaydi, demak stipendiyani unga bogʻlash toʻgʻri emas.

Ayni paytda, mamlakatda ayrim universitetlar moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelayotgani ham maʼlum qilindi. Raqobatning kuchayishi va super-kontraktlar soni kamayishi oliygohlar daromadiga taʼsir qilmoqda.

Shu bilan birga, 2026 yil davlat budjeti doirasida stipendiyalar, pensiyalar va nafaqalarni oshirish uchun qoʻshimcha mablagʻ ajratilishi rejalashtirilgan. Ammo aynan talabalar stipendiyasi qanchalik oshirilishi hozircha ochiqlanmagan.

Ekspertlar fikricha, agar stipendiyalar ijtimoiy yordam sifatida qaralsa, ularni kamida kambagʻallik chegarasi darajasiga yetkazish zarur. Aks holda, bu masala yana uzoq vaqt davomida jamoatchilik muhokamasida qolishi mumkin.