Texnologiyalar asrida yashayotgan insoniyat uchun sun’iy intellekt (SI) endilikda shunchaki ilmiy fantastika emas, balki kundalik hayot va mehnat bozorining ajralmas qismiga aylanib ulgurdi. Nufuzli Microsoft korporatsiyasining olib borgan so‘nggi tahlillariga ko‘ra, 2026 yilning birinchi choragi yakunlari bo‘yicha sayyoramizdagi jami mehnatga layoqatli aholining qariyb 17,8 foizi sun’iy intellekt vositalari va chat-botlardan o‘z ish faoliyatida muntazam ravishda foydalanib kelmoqda.
Mashhur Visual Capitalist tahliliy portali e’lon qilgan yangi global infografika esa bu borada qaysi mamlakatlar haqiqiy inqilob qilayotganini ko‘rsatib berdi. E’tiborli jihati, SI algoritmlarini kundalik xizmat va ishlab chiqarishga joriy etish bo‘yicha dunyoda Birlashgan Arab Amirliklari va Singapur davlatlari mutlaq peshqadamlik qilmoqda.
Sharq mo‘jizasi: BAA va Singapurning zafarli yurishi
Global reyting natijalariga ko‘ra, Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) sun’iy intellektni hayotga tatbiq etish darajasi bo‘yicha dunyoda tengsiz ekanini isbotladi. Ushbu arab mamlakatida mehnatga layoqatli, iqtisodiy faol aholining naqd 70 foizdan ziyodi SI imkoniyatlaridan ish jarayonlarida unumli va faol foydalanmoqda.
Reytingning ikkinchi pog‘onasini esa raqamli texnologiyalar markazi hisoblangan Singapur band etdi. Bu yerda ko‘rsatkich 63 foizni tashkil qilmoqda.
Xalqaro ekspertlarni hayratda qoldirgan eng asosiy jihat boshqa yerda namoyon bo‘ldi. Gap shundaki, dunyodagi eng yirik SI korporatsiyalari (OpenAI, Google, Microsoft va b.) aynan Qo‘shma Shtatlarda joylashganiga qaramay, ushbu texnologiyani kundalik hayotda amaliy qo‘llash bo‘yicha AQSH hatto dunyoning birinchi yigirmatalik (top-20) davlatlari ro‘yxatiga ham kira olmagan. Amerikada SIdan muntazam foydalanish darajasi bor-yo‘g‘i 31,3 foizni tashkil etmoqda. Bu raqam Norvegiya, Irlandiya, Fransiya, Ispaniya va Niderlandiya kabi qator Yevropa mamlakatlaridagi ko‘rsatkichlardan ancha pastdir. Mutaxassislar Ko‘hna qit’adagi bu ustunlikni raqamli iqtisodiyotning tizimli rivojlangani, internet tezligi va sifatining yuqoriligi hamda aholining raqamli ekotizimga to‘liq moslashgani bilan izohlashmoqda.
Ikki xil dunyo: Ishlab chiqaruvchilar va qo‘llovchilar
Tadqiqotda vaziyatga chuqur baho berilib, o‘ziga xos kuchlar muvozanati tushuntirilgan. AQSH hali ham sun’iy intellekt modellarini kashf etish, ular uchun yuqori quvvatli chiplar va yarimo‘tkazgichlar ishlab chiqarish hamda milliardlab venchur sarmoyalarini kiritish bo‘yicha jahon yetakchisi bo‘lib qolmoqda. Biroq maydoni kichikroq, ammo raqamlashtirish darajasi o‘ta yuqori bo‘lgan davlatlar tayyor SI mahsulotlarini oddiy ofislar va kundalik ish tizimiga ancha tezroq joriy etmoqda.
Shu bilan birga, ko‘plab rivojlanayotgan davlatlar hanuz SI texnologiyalarini o‘zlashtirishning eng dastlabki, boshlang‘ich pallasida turishibdi. Bu esa yaqin o‘n yillikda dunyo mamlakatlari o‘rtasida mehnat unumdorligi va global iqtisodiy raqobatbardoshlik bo‘yicha katta tafovut va jarlikni kuchaytirib yuborishi xavfi mavjud.
Osiyodagi shiddatli portlash va Xitoy fenomeni
Microsoft ma’lumotlariga tayanadigan bo‘lsak, hozirgi kunda Osiyo qit’asi dunyodagi sun’iy intellekt bozori eng shiddat bilan kengayayotgan mintaqaga aylandi. Bu borada eng yuqori o‘sish sur’ati Janubiy Koreyada kuzatildi — 2025 yilning birinchi yarmidan 2026 yilning birinchi choragigacha bo‘lgan davrda mamlakatda SIdan foydalanish darajasi naqd 43,2 foizga oshgan.
Shuningdek, o‘sish sur’atlari bo‘yicha quyidagi davlatlar ham yuqori natija qayd etdi:
Tailandda — 36,2 foiz;
Yaponiyada — 34,1 foiz;
Mo‘g‘ulistonda — 32,2 foiz.
Soha ekspertlari Osiyodagi bunday keskin yuksalishni SI neyrotarmoqlari va xizmatlarining faqat ingliz tilida emas, balki mahalliy sharq tillarida ham o‘ta mukammal va samarali ishlay boshlagani hamda ushbu davlatlarning raqamli infratuzilmaga kiritayotgan bahaybat investitsiyalari bilan asoslashmoqda.
Qiziqarli jihati shundaki, milliardlik aholiga ega bo‘lgan Xitoy Xalq Respublikasida SIdan foydalanish ko‘rsatkichi hozircha nisbatan past — taxminan 16 foiz atrofida turibdi. Biroq tahlilchilarning fikricha, aholisi juda ulkan bo‘lgan bunday mamlakatda hatto minimal o‘sish sur’ati ham bir vaqtning o‘zida yuz millionlab yangi foydalanuvchilar armiyasini paydo qilishi hech gap emas. Xulosa o‘rnida ekspertlar ogohlantirmoqdaki, sun’iy intellektning ish tizimiga bu qadar chuqur singib borishi yaqin kelajakda davlatlar o‘rtasidagi iqtisodiy tengsizlikni belgilovchi bosh omil bo‘ladi.
Sizningcha, sun’iy intellekt vositalarini kundalik ish jarayoniga faol tatbiq etish kelajakda an’anaviy kasb egalarining ommaviy ishsiz qolishiga sabab bo‘ladimi yoki mehnat unumdorligini oshiradimi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
