Sunʼiy intellekt poygasida burilish: Ochiq kodli modellar yetakchilikni qoʻlga olmoqda

Soʻnggi oylarda sunʼiy intellekt (AI) olamidagi asosiy eʼtibor OpenAI va Anthropic kabi gigantlarning yangi flagman modellariga qaratilgan edi. Biroq, soha mutaxassislari va dasturchilar oʻrtasida kutilmagan trend kuzatilmoqda: yopiq va qimmat modellar oʻrniga ochiq kodli (open-source) va moslashuvchan texnologiyalar bozorni egallab bormoqda. Bu esa AI poygasida kuchlar nisbati oʻzgarayotganidan dalolat beradi. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Hugging Face platformasining maʼlumotlariga koʻra, joriy yilning bahorida yuklab olingan modellar hajmining 41 foizi Xitoyning ochiq kodli modellariga toʻgʻri kelgan. Bu koʻrsatkich AQSH modellaridan oʻzib ketganini anglatadi. OpenRouter platformasida eng ommabop oltita modelning barchasi Tencent, Xiaomi, DeepSeek, MiniMax va Z.ai kabi Xitoy kompaniyalari tomonidan taqdim etilgan ochiq yechimlardir. Hatto mashhur Claude Opus 4.7 modeli ham ushbu roʻyxatda yettinchi oʻringa tushib qolgan.

Kompaniyalar nega ochiq modellarni tanlamoqda?

Vercel platformasidan olingan statistikaga koʻra, ochiq kodli modellar hozirda katta hajmdagi infratuzilma ishlarining asosiy qismini oʻziga olmoqda. Yopiq modellar esa faqat yuqori narxdagi, premium darajadagi vazifalar uchun saqlab qolinmoqda. Iyun oyida barcha AI soʻrovlarining qariyb uchdan biri aynan ochiq modellar orqali amalga oshirilgan. Bu tendensiya biznes vakillarining xarajatlarni optimallashtirishga intilayotganini koʻrsatadi.

Hugging Face bosh direktori Clem Delangue’ning fikricha, yaqin yillarda eng kuchli "frontier" modellar faqat tajribalar va oʻta murakkab, yuqori qiymatli vazifalar uchun ishlatiladi. Kundalik ishlab chiqarish jarayonlari va asosiy ish yuklamalari esa kompaniyalarning oʻz xususiy modellari yoki ochiq manbali yechimlariga oʻtadi. Bu esa yirik laboratoriyalar yaratgan "yagona va eng aqlli model" konsepsiyasiga zarba bermoqda.

Kompaniyalar oʻzlarining asosiy imkoniyatlarini boshqa bir tashkilotga, yaʼni nazorat qilib boʻlmaydigan va ichki ishlash mexanizmi nomaʼlum boʻlgan "qora quti" (black box API) koʻrinishidagi tizimlarga topshirishni istashmayapti. Oʻz modeliga egalik qilish nafaqat xavfsizlik va nazoratni taʼminlaydi, balki sunʼiy intellektni kengaytirish bilan bogʻliq ulkan xarajatlarni ham kamaytiradi.

Xitoyning texnologik hujumi

Xitoyning AI laboratoriyalari har bir necha oyda yangi, kuchli va ochiq kodli modellarni taqdim etmoqda. Masalan, Pekinda joylashgan Z.ai kompaniyasi yaqinda GLM-5.2 modelini chiqardi. Ushbu model kod yozish va xavfsizlik tizimlaridagi zaifliklarni aniqlash boʻyicha hatto Anthropic’ning eng soʻnggi ishlanmalari bilan raqobatlasha oladi. Eng muhimi, bunday modellarni sozlash va ishga tushirish AQSHning yopiq tizimlariga qaraganda ancha arzonga tushadi.

Hozirda Fortune 500 roʻyxatiga kiruvchi kompaniyalarning yarmi oʻzlarining xususiy va ochiq kodli modellarini joriy etishda Hugging Face platformasidan foydalanmoqda. Platformada har yetti soniyada yangi repozitoriy yaratilayotgani sohadagi faollik naqadar yuqori ekanligini koʻrsatadi. Bugungi kunda platformada 3 millionga yaqin ommaviy model va 1 milliondan ortiq maʼlumotlar toʻplami mavjud.

Xulosa qilib aytganda, sunʼiy intellekt kelajagi faqatgina bir nechta texnologik gigantlarning qoʻlida emas, balki butun dunyo dasturchilari hamkorlikda rivojlantirayotgan ochiq ekotizimda boʻlishi ehtimoli ortib bormoqda. Bu esa Oʻzbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlar uchun ham oʻz AI yechimlarini yaratishda katta imkoniyatlar eshigini ochadi.