Stol ustiga sigʻuvchi quyosh: Avalanche startapi mitti reaktorda ulkan natijaga erishdi

AQSHning Avalanche startapi tijoriy termoyadroviy energetika yoʻlidagi eng muhim toʻsiqlardan birini yengib oʻtganini eʼlon qildi. Kompaniya muhandislari diametri bor-yoʻgʻi 13 santimetr boʻlgan qurilmada plazmani taxminan 11 million daraja Selsiygacha qizdirishga muvaffaq boʻlishdi. Bu koʻrsatkich Quyosh yadrosidagi harorat bilan deyarli teng boʻlib, soha mutaxassislari tomonidan texnologiyaning toʻgʻri yoʻnalishda rivojlanayotganining asosiy isboti sifatida qabul qilinadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, termoyadroviy fizika olamida 10 million darajalik dovonni bosib oʻtish oʻziga xos "oltin chegara" hisoblanadi. Dunyo miqyosida barmoq bilan sanarli kompaniyalargina bunday natijani qayd eta olgan. Avalanche erishgan muvaffaqiyatning oʻziga xosligi shundaki, bu natija oʻta ixcham Jyn reaktori yordamida amalga oshirildi. Odatda termoyadroviy loyihalar ulkan maydonlarni egallovchi va milliardlab dollar mablagʻ talab qiluvchi inshootlar bilan bogʻlanadi.

Ixchamlik va iqtisodiy samaradorlik

Tadqiqotchilar plazma haroratini zarrachalar energiyasi orqali oʻlchashadi. Avalanche jamoasi 1 kiloelektronvolt (keV) darajasiga yetganini taʼkidlamoqda, bu esa aynan 11 million daraja Selsiyga toʻgʻri keladi. Albatta, yuqori haroratning oʻzi hali tayyor energiya manbai degani emas — barqaror sintez uchun plazma maʼlum zichlikda va vaqt davomida saqlanib turishi lozim. Biroq, bu bosqichsiz kelajakdagi samarali reaktorlarni tasavvur qilib boʻlmaydi.

Loyiha iqtisodiy jihatdan ham hayratlanarli koʻrsatkichlarga ega. Startap ushbu natijaga erishish uchun 50 million dollardan kamroq investitsiya sarflagan. Taqqoslash uchun, termoyadroviy poyganing boshqa ishtirokchilari shunday koʻrsatkichlarga yetgunga qadar yuzlab million, hatto milliardlab dollar sarf qilishadi. Avalanche kelajak energiya tizimlari gigant inshootlar emas, balki kichik va arzon qurilmalar koʻrinishida boʻlishiga pul tikmoqda.

Kichik hajmning yana bir muhim ustunligi — qurilmani tezkorlik bilan takomillashtirish imkoniyatidir. Kompaniya maʼlumotlariga koʻra, oʻtgan yilning kuzidan buyon Jyn reaktori konstruksiyasi 25 marta yangilangan. Ulkan loyihalarda bunday tezlikda oʻzgarishlar qilishning deyarli imkoni yoʻq. Bu esa texnologik xatolarni tezda tuzatish va yangi gʻoyalarni darhol amaliyotda sinab koʻrish imkonini beradi.

Kelajak istiqbollari

Hozirda olingan natijalar ilmiy hamjamiyat tomonidan qayta koʻrib chiqilishi va rasmiy nashr etilishi kutilmoqda. Shunga qaramay, maʼlumotlar Massachusets texnologiya instituti (MIT) mutaxassisi tomonidan mustaqil ravishda tekshirilgan. Agar ushbu konsepsiya keyingi sinovlarda ham oʻzini oqlasa, energetika sohasida haqiqiy inqilob yuz berishi mumkin.

Oʻzbekiston kabi jadal rivojlanayotgan mamlakatlar uchun ham bunday ixcham texnologiyalar kelajakda katta ahamiyat kasb etishi mumkin. Gigant atom elektr stansiyalari oʻrniga mahalla yoki kichik sanoat hududlarini energiya bilan taʼminlovchi xavfsiz va ixcham termoyadroviy reaktorlarning paydo boʻlishi energetika mustaqilligiga erishishda yangi sahifa ochishi tayin.