Neyroxirurgiyasiz davolash: Olimlar miyaning chuqur qatlamlarini stimulyatsiya qilish yoʻlini topdi

Zamonaviy tibbiyotda Parkinson kasalligi, depressiya va obsessiv-kompulsiv buzilishlarni davolashda miyani elektr impulslari orqali stimulyatsiya qilish usulidan keng foydalaniladi. Biroq, shu vaqtga qadar miyaning chuqur qatlamlariga taʼsir oʻtkazish uchun murakkab jarrohlik amaliyoti va elektrodlarni implantatsiya qilish talab etilar edi. Shveysariyalik olimlar guruhi ushbu muammoga yechim boʻla oladigan, operatsiyasiz va invaziv boʻlmagan yangi usulni taklif etmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Jeneva universiteti, Syurix oliy texnika maktabi va Lozanna federal politexnika maktabi tadqiqotchilari hamkorlikda "temporal interference stimulation" (TIS) — vaqtinchalik interferentsiya stimulyatsiyasi texnologiyasini ishlab chiqishdi. Ushbu metodning oʻziga xosligi shundaki, u bosh terisiga joylashtirilgan elektrodlar orqali ikkita yuqori chastotali elektr maydonini yuboradi. Neyronlar bu chastotalarga toʻgʻridan-toʻgʻri javob bermasa-da, ularning oʻzaro toʻqnashuvi (interferentsiyasi) natijasida hosil boʻlgan past chastotali signalga reaksiya bildiradi.

Yangi texnologiyaning ishlash mexanizmi

Nazariy jihatdan, TIS usuli miyaning yuqori qatlamlariga zarar yetkazmagan holda, eng chuqur tuzilmalarga nuqtali taʼsir oʻtkazish imkonini beradi. Olimlar ushbu nazariyani amalda tekshirish uchun sichqonlar ustida elektrofiziologiya, neyronlar faolligini vizuallashtirish va funktsional MRT yordamida tajribalar oʻtkazdilar. Tadqiqot natijalari TIS haqiqatda maqsadli sohalarni faollashtira olishini koʻrsatdi.

Biroq, tajribalar davomida kutilmagan muammo yuzaga keldi: elektr impulslari nafaqat kerakli nuqtani, balki uning atrofidagi boshqa sohalarni ham stimulyatsiya qilib yuborgan. Bu esa usulning aniqligini oshirish zarurligini koʻrsatdi. Tadqiqot ishtirokchisi Valerio Zerbi taʼkidlashicha, funktsional MRT yordamida barcha faollashgan hududlarni koʻrish va nojoʻya taʼsirlarni miqdoriy baholash imkoni tugʻilgan, bu esa metodni takomillashtirishda muhim qadam boʻldi.

Kelajakdagi istiqbollar va klinik qoʻllanilishi

Selektivlikni (tanlovchanlikni) oshirish uchun muhandislar uchinchi elektrod konfiguratsiyasini qoʻshishdi. Bu qoʻshimcha elektrod maqsadli hududdan tashqaridagi ortiqcha elektr interferentsiyalarini soʻndirishga xizmat qiladi. Bunday yondashuv stimulyatsiyani yanada aniqroq va xavfsizroq qilishi kutilmoqda.

Mualliflarning qayd etishicha, yangi yondashuv hozircha neyroxirurgik aralashuvni talab qiladigan chuqur miya stimulyatsiyasi (DBS) oʻrnini toʻliq bosa olmaydi. Ammo kelajakda u depressiya va boshqa nevrologik kasalliklarni davolashda invaziv boʻlmagan muqobil yoki qoʻshimcha vositaga aylanishi mumkin. Hozirgi asosiy vazifa — nojoʻya faollashuv zonalarini toʻliq nazorat qilishdan iborat.

Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, nuqtali va operatsiyasiz neyrostimulyatsiya sohasida katta oʻsish kuzatilmoqda. Agar ushbu texnologiya klinik sinovlardan muvaffaqiyatli oʻtsa, Oʻzbekiston kabi mamlakatlarda ham ogʻir nevrologik xastaliklarni jarrohliksiz davolashda yangi davr boshlanishi mumkin.