Vaznsizlik holati inson ongini oʻzgartirishi aniqlandi: Psixodelik effekt bilan oʻxshashlik

Koinotga parvoz qilish nafaqat jismoniy salomatlik, balki inson ruhiyati va ongining ishlash mexanizmlariga ham tubdan taʼsir koʻrsatishi maʼlum boʻldi. London universitetining Birbek kolleji olimlari tomonidan oʻtkazilgan yangi tadqiqot shuni koʻrsatadiki, vaznsizlik holati miyadagi idrok etish jarayonlarini oʻzgartirib, psixodelik moddalar taʼsiriga oʻxshash holatlarni keltirib chiqarishi mumkin. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Tadqiqotchilar Annahita Nezami va Elisa Raffaella Ferre koinot tibbiyoti, psixologiya va neyrologiya sohasidagi maʼlumotlarni tahlil qilib, Yer gravitatsiyasi inson ongi shakllanishidagi asosiy tayanch nuqtasi ekanini taʼkidlamoqda. Tugʻilganimizdan boshlab muvozanat aʼzolari, koʻrish qobiliyati va tana holatini sezish tizimi aynan tortishish kuchi yoʻnalishiga qarab dunyoqarashimizni shakllantiradi. Koinotda bu fundamental tayanch yoʻqolishi miya uchun kutilmagan "tizimli inqiroz"ni keltirib chiqaradi.

Miyadagi kognitiv oʻzgarishlar va "Obzor effekti"

Vaznsizlikda ichki quloq signallari evolyutsiya davomida shakllangan kutuvlarga mos kelmay qoladi. Natijada koʻrish va muvozanat aʼzolari oʻrtasida ziddiyat yuzaga kelib, miya oʻz ishini butunlay qayta qurishga majbur boʻladi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, astronavtlarda koʻpincha fazoviy orientatsiyaning yoʻqolishi, uyqu buzilishi, kayfiyat oʻzgarishi va hatto depersonalizatsiya — oʻzligidan uzilib qolish hissi kuzatiladi.

Shu bilan birga, koʻplab fazogirlar ijobiy ruhiy oʻzgarishlarni ham qayd etishadi. Yer shari orbitasidan turib sayyoramizni kuzatish "Obzor effekti" (Overview Effect) deb ataluvchi hodisaga sabab boʻladi. Bunda inson butun insoniyat bilan chuqur birlikni his qiladi, uning hayotiy qadriyatlari oʻzgaradi va kuchli emotsional hayajonni boshdan kechiradi. Olimlarning fikricha, bu holat aynan gravitatsiya yoʻqligi sababli miya idrok tizimining boʻshashishi natijasidir.

Magnit-rezonans tomografiyasi (MRT) va elektroensefalografiya maʼlumotlari ushbu gipotezani tasdiqlamoqda. Uzoq muddatli missiyalardan soʻng astronavtlarning miyasida kulrang modda taqsimoti va turli sohalar oʻrtasidagi aloqalar oʻzgargani aniqlangan. Ayniqsa, insonning oʻz-oʻzini anglash va ichki muloqoti uchun javobgar boʻlgan neyron tarmoqlarida jiddiy qayta qurish jarayonlari yuz beradi.

Psixodeliklar bilan bogʻliqlik

Tadqiqot mualliflari koinotdagi ushbu oʻzgarishlar va psilotsibin yoki LSD kabi moddalar taʼsiri oʻrtasida qiziqarli oʻxshashlikni topishdi. Garchi taʼsir mexanizmlari turlicha boʻlsa-da — psixodeliklar serotonin retseptorlariga taʼsir qiladi, vaznsizlik esa tashqi muhit omilidir — har ikkala holatda ham miyaning eng barqaror idrok modellari kuchsizlanadi va turli sohalar oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlik kuchayadi.

Olimlarning xulosasiga koʻra, koinot parvozlari inson ongi tabiatini oʻrganish uchun oʻziga xos "tabiiy laboratoriya" vazifasini oʻtashi mumkin. Bu tadqiqotlar nafaqat kelajakda Oy va Marsni mustamlaka qilishni rejalashtirayotgan astronavtlar uchun, balki inson oʻzini va atrof-muhitni qanday idrok etishini tushunish uchun ham juda muhimdir.