NASA Perseverance apparati Marsda murakkab organik birikmalar borligini tasdiqladi

NASA agentligining Perseverance marsoxodi Qizil sayyoradagi Ezero krateri tubida, bir necha milliard yil avval koʻl boʻlgan hududda murakkab organik molekulalarni aniqladi. Ushbu kashfiyot Marsning oʻtmishda hayot uchun naqadar mos boʻlganini tushunishda yangi sahifa ochmoqda. Science Advances jurnalida eʼlon qilingan tadqiqot natijalari sayyoraning geologik qatlamlarida organik moddalar uzoq vaqt davomida saqlanib qolishi mumkinligini koʻrsatdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Tadqiqotlar kraterning gʻarbiy qismida – qadimiy daryo deltasi va koʻl oʻrni hisoblangan Neretva hududida olib borildi. Perseverance oʻzidagi yuqori aniqlikdagi SHERLOC spektrometri yordamida yuzlab namunalar va jinslarni tahlil qildi. Natijada, hatto ochiq muhit taʼsirida boʻlgan qatlamlarda ham yirik uglerod makromolekulalari va murakkab organik birikmalar mavjudligi maʼlum boʻldi.

Hayot alomati yoki kimyoviy jarayon?

Olimlarning taʼkidlashicha, hozircha ushbu organik moddalarning kelib chiqishi borasida yakuniy xulosa chiqarishga erta. Ular ham biologik (hayotiy), ham abiotik (geokimyoviy) jarayonlar natijasida hosil boʻlgan boʻlishi mumkin. Biroq, bunday murakkab molekulalarning Marsning qattiq radiatsiyasi va noqulay iqlimiga qaramay saqlanib qolgani mutaxassislarni hayratda qoldirmoqda.

TASS agentligi xabariga koʻra, ushbu topilmalar Marsning turli nuqtalarida olingan maʼlumotlar bilan hamohangdir. Avvalroq Curiosity marsoxodi Ezero krateridan 3000 kilometr uzoqlikda joylashgan boshqa bir hududda ham organik moddalarni topgan edi. Bu esa murakkab organika butun sayyora boʻylab keng tarqalgan boʻlishi mumkinligidan dalolat beradi.

Perseverance missiyasi doirasida 2025-yilda aynan shu hududda gʻayritabiiy minerallar va ehtimoliy biosignaturalar (hayot izlari) topilgani tadqiqotlarni yanada chuqurlashtirishga turtki boʻldi. Agar bu moddalar haqiqatan ham qadimiy mikroorganizmlar faoliyati natijasi boʻlsa, bu insoniyatning koinotdagi oʻrni haqidagi tasavvurlarini butunlay oʻzgartirib yuboradi.

Hozirgi bosqichda olimlar quyidagi asosiy yoʻnalishlarda izlanishlarni davom ettirmoqda:

• Organik birikmalarning aniq kimyoviy tarkibini oʻrganish;
• Ularning qatlamlarda qanday saqlanib qolganini tahlil qilish;
• Moddalarning biologik kelib chiqish ehtimolini tekshirish;
• Kelajakda ushbu namunalar Yerga olib kelinganida oʻtkaziladigan laboratoriya tahlillariga tayyorgarlik koʻrish.

Mazkur kashfiyot Marsda qachondir hayot boʻlgani haqidagi gipotezani yanada mustahkamlaydi. Garchi hozircha "hayot topildi" deb aniq aytish imkonsiz boʻlsa-da, topilgan murakkab molekulalar tiriklikning asosiy qurilish bloklari hisoblanadi. Perseverance missiyasi Qizil sayyora sirlarini ochishda davom etmoqda va har bir yangi namuna bizni asosiy savolga javob topishga yaqinlashtirmoqda.