Xprize asoschisi global kuzatuv tarafdori: "Odamlar kuzatilganda oʻzini yaxshi tutadi"

Texnologiyalar olamining taniqli vakili, Xprize jamgʻarmasi asoschisi Peter Diamandis shaxsiy daxlsizlik va global nazorat masalasida shov-shuvli bayonot bilan chiqdi. Uning fikricha, butun dunyo boʻylab oʻrnatiladigan yoppasiga kuzatuv tizimi insoniyat uchun foydali boʻlishi mumkin, chunki odamlar kimdir ularni kuzatib turganini his qilganda, oʻzlarini ancha tartibli va odobli tutishga moyil boʻladilar. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Diamandis oʻzining X ijtimoiy tarmogʻidagi sahifasida va Substack platformasidagi maqolasida "radikal shaffoflik" davri yaqinlashayotganini taʼkidladi. Uning tasavvuridagi kelajakda hech kim hech qayerda yashirina olmaydi. Tadbirkorning soʻzlariga koʻra, biz sayyoramizni "sensorli ekotizim" bilan oʻrab olmoqdamiz. Bu tizim uylardagi kameralardan tortib, choʻntakdagi smartfonlargacha, yerda harakatlanuvchi Tesla kabi avtonom mashinalardan tortib, koinotdagi sunʼiy yoʻldoshlargacha boʻlgan barcha vositalarni oʻz ichiga oladi.

Yoppasiga nazorat va shaffoflik davri

Diamandisning bu qarashlari Planet kompaniyasi (Yer yuzini kuzatuvchi eng yirik sunʼiy yoʻldosh operatori) rahbari Will Marshall bilan boʻlgan suhbatdan soʻng yanada qatʼiylashgan. Marshallning taʼkidlashicha, hozirda dunyoning istalgan nuqtasida qurilayotgan maktab yoki maʼlumotlar markazini yashirib boʻlmaydi. Har bir kvadrat metr maydon har kuni koinotdan suratga olinmoqda va bu hisobdorlikni yangi bosqichga olib chiqadi.

Qizigʻi shundaki, Peter Diamandis bu borada yolgʻiz emas. Bundan taxminan ikki yil avval Oracle asoschisi Larry Ellison ham shunga oʻxshash bashoratni ilgari surgan edi. Ellisonning fikricha, doimiy ravishda yozib olinadigan va hisobot beriladigan tizim sharoitida fuqarolar oʻz xatti-harakatlarini nazorat qilishga majbur boʻlishadi. Bu esa jinoyatchilikning kamayishiga va ijtimoiy tartibning mustahkamlanishiga xizmat qiladi.

Maxfiylikning tugashi va yangi avlod tarbiyasi

Hozirgi kunda insonlar kundalik hayotida Ring xavfsizlik tizimlari, koʻchalardagi kameralar va turli reklama tarmoqlari orqali doimiy kuzatuv ostida qolmoqda. Biroq, Diamandisning bayonoti shaxsiy daxlsizlik tushunchasini butunlay yoʻq qilishga qaratilgani bilan ajralib turadi. U ota-onalarga murojaat qilib, farzandlarini "yashirin hayot" mavjud boʻlmagan dunyoga tayyorlashni maslahat berdi.

Uning tavsiyasiga koʻra, yangi avlod uchun eng yaxshi maxfiylik strategiyasi — bu halollikdir. Yaʼni, inson shunday yashashi kerakki, uning har bir qadami va harakati ochiq koʻrinib turganda ham, u uyaladigan yoki qoʻrqadigan ish qilmasligi lozim. Shu bilan birga, u kuzatuv faqat bir tomonlama emas, balki ikki tomonlama (xalq ham hukumatni va qudratli shaxslarni kuzata olishi) boʻlishi uchun kurashishga chaqirdi.

Oʻzbekiston sharoitida ham texnologik kuzatuv vositalari, xususan, yoʻllardagi aqlli kameralar va jamoat joylaridagi xavfsizlik tizimlari kengayib bormoqda. Diamandisning qarashlari dunyo miqyosida shaxsiy erkinlik va xavfsizlik oʻrtasidagi muvozanat haqida jiddiy bahslarga sabab boʻlishi kutilmoqda.