Sunʼiy intellekt poygasi: Dunyo iqtisodiyoti 3 trillion dollarlik xavf ostidami?

Soʻnggi yillarda texnologiya olamida yuz berayotgan keskin burilishlar, xususan, sunʼiy intellekt (AI) infratuzilmasiga tikilayotgan ulkan sarmoyalar global iqtisodiyot uchun ham imkoniyat, ham jiddiy xavf tugʻdirmoqda. Sequoia jamgʻarmasi hamkori David Cahn tomonidan oʻtkazilgan tahlillar shuni koʻrsatmoqdaki, Silicon Valley gigantlarining AI chiplari va maʼlumotlar markazlariga sarflayotgan mablagʻlari oʻzini oqlashi uchun soha 3 trillion dollar daromad keltirishi shart. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Ushbu raqamlar shunchaki taxmin emas, balki NVIDIA kompaniyasining GPU (grafik protsessorlar) sotuvidan olayotgan rekord darajadagi foydasi va maʼlumotlar markazlarini qurish xarajatlariga asoslangan. 2023-yilda bu koʻrsatkich 200 milliard dollar atrofida baholangan boʻlsa, 2026-yilga kelib infratuzilma xarajatlari 1,5 trillion dollarga yetishi kutilmoqda. Bu esa sarmoyadorlar oʻz pullarini qaytarib olishlari uchun daromad miqdori ikki barobar koʻp boʻlishi kerakligini anglatadi.

Daromad va xarajat oʻrtasidagi tafovut

Hozirgi kunda sohaning yetakchilari hisoblangan OpenAI va Anthropic kabi kompaniyalar yillik daromadlarini sezilarli darajada oshirmoqda. Masalan, OpenAI yillik daromadi 20 milliard dollarga yetganini maʼlum qilgan boʻlsa, Anthropic 60 milliard dollarlik marrani koʻzlamoqda. Biroq, bu raqamlar kutilayotgan 3 trillion dollarlik ehtiyoj oldida juda kichik koʻrinadi. Texnologik gigantlar — Google, Meta, Microsoft va Amazon esa 2028-yilga boribgina ushbu investitsiyalardan haqiqiy foyda olishni rejalashtirmoqda.

Vaziyatni murakkablashtirayotgan yana bir omil — xotira qurilmalari narxining oshishi va murakkab chiplarga boʻlgan talabning kuchayishidir. Qurilish xarajatlari va energiya isteʼmoli ham kundan-kunga qimmatlashib bormoqda, bu esa har bir gigavatt quvvat uchun talab qilinadigan daromad miqdorini keskin oshirib yubordi.

Iqtisodiy inqiroz xavfi

Apollo aktivlarni boshqarish kompaniyasining bosh iqtisodchisi Torsten Slokning ogohlantirishicha, agar sunʼiy intellekt kutilgan moliyaviy natijalarni bermasa, bu butun jahon iqtisodiyotiga zarba berishi mumkin. Hozirda koʻplab tashkilotlar qimmat modellardan koʻra, arzonroq va ochiq kodli (open weight) modellarga, xususan, Xitoy ishlanmalariga oʻtmoqda. Bu esa yirik model yaratuvchilarining daromadiga salbiy taʼsir koʻrsatadi.

Shuningdek, texnologik samaradorlik ham kutilmagan natija berishi mumkin. Masalan, Sam Altman boshchiligidagi OpenAI yangi modellari kod yozishda 54 foizga tejamkorroq ekanini maʼlum qildi. Bu foydalanuvchilar uchun yaxshi boʻlsa-da, tokenlar sotuvi orqali daromad koʻradigan "token fabrikalari" uchun moliyaviy yoʻqotish degani. Agar foydalanish hajmi keskin oshmasa, kompaniyalar oʻz xarajatlarini qoplay olmasligi mumkin.

Ekspertlarning fikricha, agar ushbu gigant kompaniyalar oʻz maqsadlariga erisha olmasa, S&P 500 indeksi keskin pasayib, iqtisodiyot retsessiyaga (turgʻunlikka) yuz tutishi hech gap emas. Oʻzbekiston kabi rivojlanayotgan bozorlar uchun ham ushbu texnologik poyganing natijasi muhim, chunki global iqtisodiy beqarorlik bevosita xalqaro investitsiyalar va texnologik importga taʼsir oʻtkazadi.