Yevropa Ittifoqi Meta kompaniyasini Facebook va Instagram sababli jarimaga tortmoqchi

Yevropa Komissiyasi Meta korporatsiyasiga qarshi jiddiy ayblovlar bilan chiqib, Facebook va Instagram ijtimoiy tarmoqlaridagi oʻziga bogʻlab qoluvchi (addiktiv) funksiyalarni tubdan oʻzgartirishni talab qildi. Aks holda, texnologik gigantni yirik miqdordagi moliyaviy jarimalar kutmoqda. Mazkur chora-tadbirlar Yevropa Ittifoqining Raqamli xizmatlar toʻgʻrisidagi qonuni (DSA) doirasida amalga oshirilmoqda. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Yevrokomissiya xulosasiga koʻra, Meta foydalanuvchilarni platformada imkon qadar uzoqroq ushlab qolish uchun moʻljallangan algoritmlardan foydalanib, inson salomatligiga zarar yetkazmoqda. Xususan, cheksiz aylantirish (infinite scroll), videolarning avtomatik ijro etilishi (autoplay), doimiy bildirishnomalar va haddan tashqari shaxsiylashtirilgan tavsiyalar tizimi tanqid ostiga olingan. Ushbu funksiyalar foydalanuvchi miyasini "avtopilot" rejimiga oʻtkazib, ijtimoiy tarmoqlardan majburiy va nazoratsiz foydalanish odatini shakllantirishi taʼkidlanmoqda.

Ruhiy salomatlik va voyaga yetmaganlar himoyasi

Tekshiruvlar shuni koʻrsatdiki, Meta oʻz platformalarining foydalanuvchilar, ayniqsa, voyaga yetmaganlar va zaif qatlam vakillarining jismoniy hamda ruhiy salomatligiga koʻrsatadigan xavfini yetarlicha baholamagan. Komissiya ayblovida aytilishicha, kompaniya oʻsmirlarning tungi vaqtda Instagram va Facebook platformalarida oʻtkazayotgan vaqti haqidagi dalillarni eʼtiborsiz qoldirgan. Ayniqsa, Reels va Stories kabi formatlar yoshlarda qaramlik hissini kuchaytirishi aniqlangan.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, Meta tomonidan joriy etilgan vaqtni boshqarish vositalari samarasiz deb topilgan. Oʻsmirlar uchun sukut boʻyicha yoqilgan cheklovlarni osongina chetlab oʻtish mumkin va ular amalda ijtimoiy tarmoqdan foydalanish vaqtini sezilarli darajada kamaytirmaydi. Shu sababli, Yevropa Ittifoqi kompaniyadan autoplay va cheksiz aylantirish funksiyalarini asosiy sozlamalarda oʻchirib qoʻyishni hamda foydalanuvchi qiziqishiga emas, balki xavfsizligiga yoʻnaltirilgan algoritmlarni joriy etishni talab qilmoqda.

Moliyaviy oqibatlar va global bosim

Agarda Yevropa Komissiyasining xulosalari yakuniy bosqichda ham oʻz tasdigʻini topsa, Meta kompaniyasiga nisbatan uning yillik global aylanmasining 6 foizigacha miqdorida jarima qoʻllanilishi mumkin. Bu milliardlab dollarlik yoʻqotishni anglatadi. Hozirda kompaniyaga taqdim etilgan dalillarni koʻrib chiqish va rasmiy javob qaytarish uchun imkoniyat berilgan.

Taʼkidlash joizki, bu Yevropa Ittifoqining joriy yilda Meta ustidan chiqargan ikkinchi jiddiy xulosasidir. Aprel oyida ham komissiya kompaniyani 13 yoshga toʻlmagan bolalarning platformadan foydalanishini cheklay olmaganlikda ayblagan edi. Shuningdek, AQShda ham Meta oʻxshash ayblovlar bilan yuzlashmoqda: toʻrtta shtat kompaniyadan yoshlar xavfsizligini eʼtiborsiz qoldirgani uchun 1,4 trillion dollar miqdorida jarima talab qilmoqda.

Oʻzbekistonlik foydalanuvchilar uchun ham ushbu masalalar dolzarbdir, chunki Instagram va Facebook mamlakatimizda eng ommabop ijtimoiy tarmoqlar hisoblanadi. Yevropadagi ushbu oʻzgarishlar kelajakda butun dunyo boʻylab, jumladan, bizning mintaqamizda ham ijtimoiy tarmoqlar interfeysi va algoritmlarining oʻzgarishiga olib kelishi mumkin.