Aviatsiya inqilobi: Airbus va MTU vodorodli elektr dvigatel ustida ish boshlamoqda

Aviatsiya sanoati ekologik tozalik sari ulkan qadam tashlamoqda. Dunyoning eng yirik samolyot ishlab chiqaruvchilaridan biri boʻshgan Airbus kompaniyasi Germaniyaning MTU Aero Engines korxonasi bilan hamkorlikda butunlay vodorod yonilgʻisida ishlaydigan elektr dvigatelini yaratishga kirishdi. Ushbu loyiha kerosin davrining yakunlanishi va “yashil” aviatsiya erasining boshlanishi sifatida baholanmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Ikki gigant kompaniya oʻrtasidagi kelishuvga koʻra, yangi avlod kuch qurilmalarini ishlab chiqish uchun maxsus qoʻshma korxona tashkil etiladi. ixbt.com maʻliumotiga koʻra, mazkur loyiha 2025-yilda Parij aviasalonida imzolangan hamkorlik shartnomasining mantiqiy davomidir. Yangi korxonaning rasmiy ish boshlashi 2027-yilga rejalashtirilgan boʻlib, hozirda Yevropadagi huquqiy tartibga solish jarayonlari va ruxsatnomalar kutilmoqda.

Vodorod texnologiyasi va ekologik ustuvorlik

Yangi dvigatelning ishlash prinsipi anʻanaviy ichki yonuv dvigatellaridan tubdan farq qiladi. Tizim vodorod yonilgʻisi elementlariga asoslangan boʻlib, unda yoqilgʻi yoqilmaydi. Buning oʻrniga vodorod va kislorod oʻrtasidagi kimyoviy reaksiya natijasida elektr energiyasi hosil qilinadi. Bu jarayonda atmosferaga zararli karbonat angidrid (CO2) yoki azot oksidi oʻrniga faqat oddiy suv bugʻichi ajralib chiqadi.

Hamkorlik doirasida vazifalar aniq taqsimlangan: Airbus tijorat samolyotlari texnologiyasi va suyuq vodorodni saqlash tizimlari uchun masʻul boʻladi. MTU Aero Engines esa bevosita dvigatelning oʻzini loyihalash, yonilgʻi elementlarini yaratish, sertifikatlashtirish va kelgusida texnik xizmat koʻrsatish ishlarini oʻz zimmasiga oladi. Bu zanjir loyihani chizmalardan tortib seriyali ishlab chiqarishgacha boʻlgan toʻliq siklni qamrab oladi.

ZEROe dasturi va kelajak rejalari

Ushbu tashabbus Airbus kompaniyasining keng koʻlamli ZEROe dasturining bir qismidir. Kompaniya 2035-yilga qadar dunyodagi birinchi nol emissiyali, yaʻni havoni mutlaqo ifloslantirmaydigan tijorat yoʻlovchi samolyotini parvozga chiqarishni maqsad qilgan. Yangi vodorodli dvigatel aynan shu maqsadga erishishda asosiy texnologik poydevor boʻlib xizmat qiladi.

Loyiha faqat dvigatel yaratish bilan cheklanib qolmaydi. Airbus va MTU vodorod aviatsiyasi uchun butun boshli ekotizimni shakllantirish niyatida. Bunga quyidagilar kiradi:

• Xavfsizlik standartlari va normativ bazani ishlab chiqish;
• Suyuq vodorodni saqlash va samolyotlarga quyish infratuzilmasini yaratish;
• Xalqaro aviatsiya talablariga muvofiq yangi sertifikatlashtirish jarayonlarini joriy etish.

Oʻzbekiston kabi aviatsiya xizmatlariga talab yuqori boʻlgan hududlar uchun ham bu kabi texnologiyalar kelajakda muhim ahamiyat kasb etadi. Global isish va ekologik muammolar fonida, aviatsiyaning vodorodga oʻtishi nafaqat xarajatlarni optimallashtirish, balki atrof-muhitni muhofaza qilishda inqilobiy burilish yasashi kutilmoqda.