NASA Marsda hayot mavjudligiga doir eng kuchli dalillarni topdi: Perseverance yangiligi

NASAning Perseverance marsaxodi Qizil sayyora tarixidagi eng muhim kashfiyotlardan birini amalga oshirdi. Science Advances jurnalida eʼlon qilingan yangi tadqiqotga koʻra, olimlar Jezero krateridagi qadimiy koʻl va daryo tizimi oʻrnida murakkab organik birikmalar mavjudligini tasdiqlashdi. Bu topilma Marsda qachonlardir hayot uchun qulay sharoitlar boʻlgani haqidagi nazariyalarni yangi bosqichga olib chiqadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Gap makromolekulyar uglerod (MMC) — koʻplab oʻzaro bogʻlangan uglerod atomlaridan tashkil topgan murakkab tuzilmalar haqida bormoqda. Yerda bunday birikmalar koʻpincha qadimiy biologik faollikning qoldiqlarini oʻz ichiga olgan jinslarda uchraydi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, bu makromolekulyar uglerodning bevosita Mars yuzasida aniqlangan ilk holati boʻlib, Jezero kraterini oʻrganish davomidagi eng ishonchli dalil hisoblanadi.

"Leopard dogʻlari" va kimyoviy jarayonlar

Namunalarni oʻrganish davomida olimlarning eʼtiborini "leopard dogʻlari" deb ataluvchi gʻalati tuzilmalar tortdi. Diametri 0,25 dan 1,2 millimetrgacha boʻlgan bu doirasimon shakllar qadimda suv va minerallar oʻrtasidagi oʻzaro taʼsir natijasida yuzaga kelgan boʻlishi mumkin. Perseverance bortidagi SHERLOC (Scanning Habitable Environments with Raman & Luminescence for Organics & Chemicals) qurilmasi yordamida oʻtkazilgan tahlillar ushbu hududlarda murakkab uglerod tuzilmalarining aniq spektral belgilarini koʻrsatdi.

Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, organik moddalar jinslar ichida tasodifiy ravishda tarqalmagan. Masalan, Apollo Temple namunalarida uglerod karbonat va sulfat minerallari bilan chambarchas bogʻlangan boʻlsa, Walhalla Glades namunalarida u birlamchi silikat matritsasida saqlanib qolgan. Bu esa organik moddalarning shakllanishi va saqlanishi turli geologik jarayonlar bilan bogʻliqligini anglatadi.

Eng hayratlanarli jihati shundaki, bu organik birikmalar jinsning deyarli eng ustki qatlamida — tashqi muhitdan atigi bir necha mikrometr masofada saqlanib qolgan. Marsning hozirgi yuzasi kuchli radiatsiya va oksidlovchi moddalar taʼsirida boʻlib, ular odatda organikani tezda parchalab tashlaydi. Olimlarning taxminicha, bu birikmalar yo oʻta chidamli, yoki atrofdagi minerallar ularni milliard yillar davomida himoya qilib kelgan.

Kashfiyotning kelajagi va Mars Sample Return missiyasi

Shuni taʼkidlash joizki, makromolekulyar uglerodning topilishi Marsda oʻz-oʻzidan hayot borligini anglatmaydi. Bunday birikmalar biologik jarayonlardan tashqari, gidrotermal reaksiyalar yoki kosmik chang va meteoritlar orqali ham paydo boʻlishi mumkin. Shunga qaramay, Perseverance topgan dalillar Curiosity marsaxodi tomonidan 3200 kilometr uzoqlikda topilgan namunalardan koʻra ancha mukammalroq va tabiiy holatda saqlangan.

Ushbu topilmaning kelib chiqishini uzil-kesil aniqlash uchun namunalarni Yerga olib kelish va ularni eng zamonaviy laboratoriya uskunalarida tekshirish lozim. Biroq, NASAning Mars Sample Return (namunalarni Yerga qaytarish) dasturi hozirda xavf ostida qolmoqda. AQSh prezidenti Donald Trump maʼmuriyati ushbu missiyani moliyalashtirishni amalda toʻxtatdi, bu esa insoniyatning Marsda hayot boʻlgani haqidagi savolga javob topishini uzoq yillarga kechiktirishi mumkin.