Olimlar radioaktiv uranni zararsizlantirishning biologik usulini kashf etishdi

Xalqaro olimlar guruhi mikrobiologiya va ekologiya sohasida ulkan burilish yasadi: endilikda bakteriyalar suvda erigan uranni barqaror kimyoviy birikmaga aylantirish orqali uni "zararsizlantirish" qobiliyatiga ega ekani isbotlandi. Bu kashfiyot radioaktiv elementlar bilan ifloslangan hududlarni tozalashning mutlaqo yangi, xavfsiz va samarali biologik usullarini yaratishga yoʻ l ochadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Gelmols Drezden-Rossendorf markazi (HZDR), Wismut GmbH kompaniyasi va Granada universiteti mutaxassislari tomonidan oʻ tkazilgan tadqiqot natijalari ixbt.com nashrida eʻ lon qilindi. Tajriba uchun Germaniyadagi Rudali togʻ larda joylashgan va suv bosgan uran shaxtasidan olingan namunalar ishlatildi. Bu muhit real sharoitdagi ifloslangan yer osti suvlariga maksimal darajada yaqin hisoblanadi.

Tajriba jarayoni va hayratlanarli natijalar

Laboratoriya sharoitida suv namunalari kislorodsiz muhitga joylashtirildi va bakteriyalar uchun energiya manbai sifatida glitserin qoʻ shildi. Hayotiy jarayonlar davomida mikroorganizmlar erigan uranni oʻ ziga bogʻ lab, uni kam harakatchan shaklga oʻ tkaza boshladi. Natija kutilganidan ham aʻ lo boʻ ldi: 130 kundan soʻ ng suv tarkibidagi uran konsentratsiyasi 95 foizga kamaydi, yaʻ ni eritmada dastlabki miqdorning atigi 5 foizi qoldi.

Zamonaviy elektron mikroskopiya va Fransiyadagi ESRF sinxrotroni yordamida oʻ tkazilgan tahlillar uranning katta qismi bakteriyalar hujayra devorlarida toʻ planganini koʻ rsatdi. Eng muhimi, olimlar uranning tabiatda juda kam uchraydigan va beqaror hisoblangan besh valentli shaklini (U(V)) aniqlashdi. Maʻ lum boʻ lishicha, bakteriyalar uranni temir va kislorod bilan bogʻ lab, FeU(V)O4 barqaror birikmasini hosil qilar ekan.

Ekologik muammolarni hal etishdagi ahamiyati

Ushbu birikma ilgari faqat Xorvatiyaning uranli oʻ q-dorilar qoʻ llanilgan hududlaridagi tuproqlarda topilgan edi, biroq uning hosil boʻ lish mexanizmi fan uchun jumboq boʻ lib qolayotgandi. Yangi tadqiqot bu jarayonda aynan bakteriyalar asosiy rolni oʻ ynashini birinchi marta isbotlab berdi. Yana bir kutilmagan jihati shundaki, hosil boʻ lgan birikma kislorod bilan aloqada boʻ lganda ham oʻ z barqarorligini yoʻ qotmadi.

Oʻ zbekiston kabi uran qazib olish sanoati tarixiga ega va radioaktiv chiqindixonalar muammosi mavjud boʻ lgan hududlar uchun bu kashfiyot katta amaliy ahamiyatga ega boʻ lishi mumkin. Tabiiy mikroorganizmlardan foydalangan holda yer osti suvlarini tozalash anʻ anaviy kimyoviy usullardan koʻ ra ancha arzon va ekologik jihatdan xavfsizroqdir.

Hozirda olimlar ushbu jarayonni keng koʻ lamda qoʻ llash va ifloslangan tuproqlarni qayta ishlash boʻ yicha yangi biotexnologiyalar ustida ishlamoqda. Agar ushbu usul amaliyotga joriy etilsa, dunyo boʻ ylab minglab gektar radioaktiv ifloslangan maydonlarni qayta tiklash imkoniyati tugʻ iladi.