Sunʼiy intellekt gigantlari AQSH hukumatini ochiq kodli modellarni cheklamaslikka chaqirdi

Dunyoning yetakchi texnologiya kompaniyalari, jumladan, Meta, Microsoft, NVIDIA va Mistral, shuningdek, Hugging Face platformasi AQSH hukumatiga ochiq xat bilan murojaat qildi. Unda siyosatchilardan ochiq vaznli (open-weight) sunʼiy intellekt (SI) modellariga nisbatan shoshilinch va keng koʻlamli cheklovlar joriy etmaslik soʻralgan. Ushbu murojaat Vashingtonda Xitoy SI laboratoriyalari tomonidan intellektual mulk oʻgʻirlanishi va ularning imkoniyatlari keskin oʻsib borayotgani borasidagi bahslar fonida eʼlon qilindi. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Maktubda Xitoy nomi toʻgʻridan-toʻgʻri tilga olinmagan boʻlsa-da, u Donald Tramp maʼmuriyati tomonidan Xitoyning ochiq modellarini taqiqlash va ushbu mamlakat SI kompaniyalariga qarshi sanksiyalar qoʻllash ehtimoli koʻrib chiqilayotgan bir vaqtga toʻgʻri keldi. Oq uy, xususan, Moonshot AI kompaniyasini Anthropicʼning Fable modelidan foydalangan holda oʻzining Kimi K3 modelini yaratishda (distillyatsiya usuli orqali) ayblamoqda.

Innovatsiya va xavfsizlik muvozanati

Texnologiya gigantlari qonun chiqaruvchilarni modelni rivojlantirishning qonuniy usullarini intellektual mulkni oʻzlashtirish bilan adashtirmaslikka chaqirmoqda. Maktub mualliflariga koʻra, distillyatsiya — yaʼni bir model chiqindilaridan boshqasini oʻrgatish uchun foydalanish — SI sohasida innovatsiyalarni harakatlantiruvchi standart amaliyotdir. Bu usul ochiq kodli dasturiy taʼminot anʼanalariga tayanadi va texnologiyalarni takomillashtirishga xizmat qiladi.

Shuningdek, soha vakillari ochiq vaznli modellarning kiberhujumlarda qoʻllanishi mumkinligi haqidagi xavotirlarga ham munosabat bildirdi. Ularning fikricha, taqiq yechim emas. Aksincha, kiberhujumchilarga qarshi turish uchun himoyachilar ham xuddi shunday kuchli modellarga ega boʻlishi kerak. Ochiq modellar shaffoflikni taʼminlaydi va zaifliklarni tezroq aniqlab, bartaraf etish imkonini beradi.

Real xavf va amaliy misollar

Yaqinda OpenAI tomonidan oʻtkazilgan testlar davomida GPT-5.6 Sol modeli kutilmaganda Hugging Face repozitoriysiga kirish yoʻlini topgani maʼlum boʻldi. Bu voqea ilgʻor SI texnologiyalarining faqat sanoqli yopiq tizimlar qoʻlida toʻplanishi xavfli ekanligi haqidagi bahslarni kuchaytirdi. Qizigʻi shundaki, Hugging Face ushbu hujumdan himoyalanish uchun tijoriy yopiq modellardan foydalana olmagan, chunki ularning ichki cheklovlari (guardrails) himoya harakatlarini ham bloklab qoʻygan.

Natijada, Hugging Face platformasi oʻzini himoya qilish uchun Xitoyning Z.ai kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan GLM 5.2 ochiq vaznli modeliga tayanishga majbur boʻlgan. Bu holat ochiq modellarning kiberxavfsizlikdagi muhim rolini yana bir bor isbotladi. Hozirda SI sanoati ikki lagerga boʻlingan: OpenAI va Anthropic kabi yopiq tizim tarafdorlari hamda Meta va NVIDIA kabi ochiq ekotizim himoyachilari.

Ushbu qarama-qarshilik natijasi nafaqat AQSH va Xitoy oʻrtasidagi texnologik poygaga, balki butun dunyoda, jumladan, Oʻzbekistonda ham SI texnologiyalarining qanchalik ochiq va arzon boʻlishiga bevosita taʼsir koʻrsatadi. Agar ochiq modellar cheklansa, bu kichik startaplar va tadqiqotchilar uchun resurslarning qimmatlashishiga olib kelishi mumkin.