Olimlar olovni suv oʻrniga suyuq azot bilan oʻchirishni taklif qilishdi

AQShlik olimlar oʻrmon yongʻinlariga qarshi kurashishning mutlaqo oʻzgacha va kutilmagan usulini oʻrtaga tashlashdi. Ixbt.com maʼlumotiga koʻra, tadqiqotchilar suv va zararli kimyoviy moddalarsiz ishlaydigan maxsus robotlashtirilgan tizimni sinovdan oʻtkazishmoqda. Mazkur innovatsion yondashuv kelgusida yirik tabiiy kulfatlarning oldini olishda muhim qadam boʻlishi kutilmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Ushbu gʻoya tasodifan tugʻilgan boʻlib, uning tarixi 2008-yilgi laboratoriya tajribalariga borib taqaladi. Shimoli-Sharqiy universitet professori Yannis Levendis va uning hamkasblari oʻsha paytda yonayotgan rezina qoldigʻi ustiga suyuq azot toʻkib yuborishgan. Shunda olov deyarli bir zumda oʻchib qolgani olimlarni hayratda qoldirgan va bu holat koʻp yillik ilmiy izlanishlarga asos solgan.

Inqilobiy texnologiyaning ishlash prinsipi

Yangi texnologiyaning taʼsir mexanizmi anʼanaviy yongʻin xavfsizligi usullaridan keskin farq qiladi. Suyuq azot oʻchoqqa tushishi bilan juda tez bugʻlanib, oʻz hajmini taxminan oʻn barobar kengaytiradi. Bunda u yongʻin uchun zarur boʻlgan kislorodni siqib chiqaradi hamda olovni darhol salbiy haroratgacha sovutadi.

Mutaxassislarning tushuntirishicha, modda toʻliq bugʻlangach, atrof-muhitda mutlaqo zararsiz oddiy azot gazining oʻzi qoladi. Bu esa atrof-tabiat va ekologiyaga hech qanday salbiy taʼsir koʻrsatmasligini taʼminlaydi. Anʼanaviy kimyoviy oʻt oʻchiruvchi vositalardan farqli oʻlaroq, bu usul butunlay toza hisoblanadi.

Maxsus robot va uning imkoniyatlari

Amaliyotda sinab koʻrish maqsadida tadqiqotchilar gusenitsali shassisga ega kompakt robotni yaratishdi. Ushbu aqlli mashina kriogen rezervuarlar va suyuq azotni uzatish tizimi bilan jihozlangan boʻlib, ham avtomatlashtirilgan, ham masofadan turib boshqarish rejimlarida ishlay oladi.

Loyiha muhandislik fakulteti talabalari bilan hamkorlikda Gordon va Betti Mur jamgʻarmasining moliyaviy koʻmagida amalga oshirildi. Hozirgi bosqichda yaratilgan maxsus robot yirik yongʻinlar bilan kurashishga moʻljallanmagan. Uning asosiy vazifasi – qutqaruvchilar uchun xavfli boʻlgan qiyin hududlardagi kichik oʻchoqlarni oʻz vaqtida aniqlab bartaraf etishdir.

Hozirgi kunda tizim AQShning gʻarbiy hududlariga xos boʻlgan oʻrmon yongʻinlari sharoitini simulyatsiya qiluvchi maxsus poligonda sinovdan oʻtkazilmoqda. Kelgusida olimlar texnologiyani yanada kengaytirib, kriogen rezervuarli yirik yuk mashinalari va maxsus yongʻin xavfsizligi texnikalarini yaratish imkoniyatlarini ham koʻrib chiqmoqdalar.