NASA mablagʻ yetishmasligi sababli New Horizons apparatini qisman oʻchirishi mumkin

AQShning Aerokosmik maʼmuriyati — NASA oktabr oyida New Horizons kosmik apparatidagi ikkita ilmiy asbobni moliyalashtirish toʻxtatilgani sababli oʻchirib qoʻyishga majbur boʻlishi mumkin. Hozirda toʻliq soz holatda boʻlgan zond Quyosh tizimining chekka hududlariga yaqinlashib borayotgan bir paytda yuzaga kelgan bu holat ilmiy jamoatchilikda keskin eʼtirozlarni keltirib chiqarmoqda. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, muammo soʻnggi ikki moliyaviy yil davomida zarur boʻlgan 2 million dollar mablagʻning ajratilmagani bilan bogʻliq. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Asboblarni qoʻllab-quvvatlash uchun talab etiladigan ushbu mablagʻ, jumladan, maʼlumotlarni qabul qiluvchi, qayta ishlovchi va tahlil qiluvchi muhandislar hamda olimlarning mehnatiga haq toʻlash uchun zarur. Agar moliyalashtirish tiklanmasa, Quyosh shamoli zarralarini oʻrganuvchi ikkita muhim qurilma — energiyaga boy zarralarni qayd etuvchi PEPSSI va kamroq energiyaga ega Quyosh shamoli zarralarini oʻlchovchi SWAP asboblari faoliyati toʻxtatiladi.

Ilmiy oʻlchovlarning ahamiyati

Mazkur asboblar yordamida olingan maʼlumotlar Quyoshning Pluton orbitasidan ancha uzoqdagi fazoga taʼsirini oʻrganishda muhim ahamiyat kasb etadi. Xususan, ularning yordamida yulduzlararo fazodagi neytral atomlar boʻlgan zaryadsiz ionlar oʻlchanadi. Bu zaryadsiz atomlar ionlashgandan soʻng Quyosh shamoli tomonidan ushlab qolinadi va uning energiyasini olib qoʻyib, oqim keskin sekinlashadigan hududdagi jarayonlarga taʼsir koʻrsatadi.

Hozirgi vaqtda New Horizons kosmik apparati Yerga nisbatan Quyoshdan 66 marta va Plutondan ikki barobar uzoqroqda harakatlanmoqda. Yaqin yillarda u Quyosh shamolining oʻta tovushli oqimi keskin tormozlanadigan zarba toʻlqiniga yetib borishi va soʻngra geliopauza — Quyosh shamoli hosil qilgan makon chegarasi sari yoʻlini davom ettirishi kutilmoqda. New Horizons «Voyager» apparatlaridan farqli ravishda boshqa yoʻnalishda harakatlanayotgani bois eski qurilmalar uchun mavjud boʻlmagan uzoq hududlar haqida noyob maʼlumotlarni taqdim eta oladi.

Qarorning salbiy oqibatlari

Mutaxassislarning fikricha, mazkur asboblarning oʻchirilib qoʻyilishi ortga qaytarib boʻlmaydigan zarba berishi mumkin. Agar qurilmalar hozir oʻchirilsa va bir necha yildan soʻng NASA uchun yangi fazo hududida kuzatuvlar olib borish zarurati tugʻilsa ham, boy berilgan oʻlchovlarni keyinchalik tiklab boʻlmaydi. Vaholanki, New Horizons apparatining oʻzi 2050-yilgacha ishlashga qodir boʻlib, geliopauzadagi chegaradan oʻtib yulduzlararo fazoga chiqqunga qadar tadqiqotlarni davom ettirish salohiyatiga ega.

Moliyaviy muammo NASA ichidagi mablagʻlarni taqsimlash jarayonida yuzaga kelgan. Missiyaning asosiy xarajatlari — yiliga taxminan 10 million dollar — planetologiya boʻlinmasi tomonidan qoplanadi, biroq yana 2 million dollar har yili geofizika byudjetidan kelib tushishi lozim edi. Ushbu mablagʻ bir necha yil davomida ajratib kelingan boʻlsa-da, 2025- va 2026-moliyaviy yillarda moliyalashtirish toʻxtab qolgan.

New Horizons ilmiy guruhi muammoni idora ichida hal qila olmagach, uni ommaga eʼlon qildi. Shunga qaramay, vaziyat hali oʻzgarishi mumkin. NASA maʼmuri Jared Izakman agentlik bu masala bilan shugʻullanayotganini maʼlum qildi. Uning taʼkidlashicha, asosiy mablagʻlar allaqachon New Horizons qurilishiga kiritilgan, shu bois NASA nisbatan kichik joriy xarajatlar evaziga apparatdan maksimal ilmiy natija olishdan manfaatdor boʻlishi kerak. Hozircha esa asboblarni saqlab qolish boʻyicha rasmiy qaror qabul qilingani yoʻq.