Fan olamini hayratga solgan eng g‘alati kashfiyotlar — Shnobel mukofotining yangi laureatlari

Dunyo ilm-fanida an’anaviy ravishda «dastlab kulgi uyg‘otadigan, keyin esa chuqur o‘ylashga undaydigan» eng noodatiy va paradoksal kashfiyotlar uchun beriladigan nufuzli Shnobel mukofoti (Ig® Nobel Prize)ning yangi g‘oliblari rasman e’lon qilindi. Tashkilot saytida e’lon qilingan mazkur ro‘yxatdan o‘rin olgan ilmiy ishlar o‘z mavzusi bilan ham kulgili, ham tahsinga loyiq: suvarak sutining ozuqaviy qudrati, tuproq sifatini aniqlash uchun ko‘milgan minglab ichki kiyimlar, chivin xartumidan tayyorlangan 3D printer soplolari va burun qoqishning murakkab aerodinamikasi shular jumlasidan.

Texnologiya va fizika: Chivin xartumidan 3D-printer va sachramaydigan siydik idishi

Bu yilgi mukofotda muhandislik va amaliy fizika sohasidagi noodatiy yechimlar alohida e’tiborni tortdi:

• «Nekroprinterlash» va chivin xartumi: Texnologiya bo‘yicha mukofot Jastin Puma boshchiligidagi xalqaro olimlar guruhiga berildi. Ular chivin xartumlarini mikroskopik va yuqori aniqlikdagi 3D bosma soplosi (purkagich) sifatida muvaffaqiyatli qo‘llashdi. Ma’lum bo‘lishicha, bu tabiiy xartumlar juda katta ichki bosimga chiday oladi va chop etish sifati bo‘yicha sun’iy muqobillardan ustun turadi. Olimlar hatto setse pashshasi va to‘shak kanalari xartumlarini ham shu maqsadda sinab ko‘rishni taklif qilmoqda;

• Sachramaydigan siydik idishi (pissuar): Fizika yo‘nalishidagi mukofot Rendi Xyord, Chjao Pan, Ted Traskott va Kavishan Turairajaga nasib etdi. Ular yuzlab fizik tajribalar va kompyuter simulyatsiyalari orqali suyuqlik zarralarini atrofga umuman sachratmaydigan maxsus siydik idishi prototipini yaratishdi.

Oziq-ovqat va xavfli biologiya: Suvarak suti va ilonlar sinovi

Tabiatning sirli hodisalarini o‘rgangan olimlar shov-shuvli xulosalarga kelishdi:

• Sigir sutidan 3 baravar quvvatli: Kimyo bo‘yicha mukofot tirik tug‘uvchi suvarak turi sutidagi kristall oqsillarni tahlil qilgan tadqiqotchilarga berildi. Aniqlanishicha, suvarak suti odatdagi sigir sutiga qaraganda uch barobar ko‘proq ozuqaviy energiya va foydali elementlarni o‘zida jamlagan;

• Zaharli ilonlarni ehtiyotkorlik bilan bosish: Biologiya yo‘nalishida laureat bo‘lgan olimlar zaharli ilonlarning tanasiga kunning turli vaqtlarida va har xil haroratda qadam qo‘yib, ularning hujumga o‘tish ehtimolini o‘rganish bo‘yicha ko‘p yillik xavfli eksperimentlarni o‘tkazishdi.

Inson tanasi va tibbiyot: Burun qoqish aerodinamikasi va ichki kiyimlar tadqiqoti

Inson salomatligi va ekologiya bo‘yicha taqdim etilgan kashfiyotlar ham barchani hayratda qoldirdi:

• Burun qoqish ilmi (vafotidan so‘ng): Tibbiyot bo‘yicha mukofot marhum yapon doktori Tokuji Unnoga «Qanday qilib burun qoqish kerak — burun qoqishning aerodinamik tadqiqoti» nomli ilmiy ishi uchun berildi. Doktor bu jarayondagi bosim va havo oqimlarini matematik tarzda hisoblab chiqqan;

• 25 mamlakatda ko‘milgan 1 000 ta ichki kiyim: Tuproqshunoslik bo‘yicha mukofot olgan mutaxassislar dunyoning 25 dan ortiq mamlakatlaridagi turli yerlarga bir xildagi 1 000 ta ichki kiyimni ko‘mib, ikki oydan so‘ng qazib olishdi. Matoning chirish darajasi va mikroorganizmlar faolligi orqali tuproqning haqiqiy unumdorligi baholandi.

Psixologiya, hidlar va o‘pishlar: Boylarning konfet o‘g‘irligidan to o‘smirlar hidigacha

Jamiyat va inson xulq-atvorini o‘rgangan tadqiqotchilar ham diqqat markazida bo‘ldi:

• Boylar va bolalar konfeti: Iqtisodiyot bo‘yicha olimlar ijtimoiy mavqeyi yuqori va boy insonlar ko‘pincha bolalar uchun mo‘ljallangan zaxiradan konfet o‘g‘irlash va boshqa mayda axloqsiz xatti-harakatlarga moyil bo‘lishini dalillar bilan ko‘rsatib berishdi;

• Chaqaloqlar va o‘smirlar hidi: Hid bilish sohasidagi olimlar chaqaloqlar ota-onalar uchun tabiiy ravishda juda yoqimli, o‘smirlar esa aksincha, salbiy va yoqimsiz hid taratishini ilmiy jihatdan isbotladi;

• O‘pishning aniq biomexanikasi: Biomexanika bo‘yicha tadqiqotchilar chumolilar, qushlar, oq ayiqlar va primatlarni kuzatib, o‘pishish jarayonining yagona va aniq ta’rifini ishlab chiqishdi;

• Yoqtirmagan odamga shafqatsizlik: Tinchlik mukofoti insonlar o‘zlari yoqtirmaydigan odamlarga nisbatan ayovsiz va qattiqqo‘l munosabatda bo‘lgan do‘stlarini ko‘proq qadrlashi va hurmat qilishini isbotlagan tadqiqotchilarga berildi.

Sizningcha, ushbu g‘alati kashfiyotlardan qaysi biri haqiqatan ham kelajakda insoniyat turmush tarzini o‘zgartirishi mumkin: suvarak sutimi, chivin xartumidan 3D-printermi yoki sachramaydigan siydik idishi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring!