Rocket Lab NASA’ning 700 million dollarlik Mars shartnomasidan noroz

Aerokosmik sanoatida qizgʻin raqobat davom etmoqda: ixbt.com maʼlumotiga koʻra, Rocket Lab kompaniyasi NASA tomonidan Blue Origin’ga berilgan 700 million dollarlik yirik shartnoma yuzasidan AQSh Hisob palatasiga (GAO) rasmiy norozilik bildirdi. Mazkur qarorning qayta koʻrib chiqilishini talab qilgan daʼvo kelgusidagi kosmik aloqa tizimlari taqdiriga taʼsir koʻrsatishi mumkinligi bilan ahamiyatlidir. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Joriy yilning sentyabr oyi boshida NASA Mars Telecommunications Network (MTN) loyihasini ishlab chiqish, uning uchirilishi va keyingi ekspluatatsiyasini amalga oshirish uchun Blue Origin kompaniyasini tanlagan edi. Ushbu loyiha doirasida Qizil sayyora atrofida ishlaydigan va Yer bilan aloqani taʼminlovchi yangi orbitadagi retranslyator qurilishi koʻzda tutilgan.

Lekin Rocket Lab rahbariyati mazkur tanlov jarayonida qoidabuzarliklarga yoʻl qoʻyilganidan shubhalanmoqda. Kompaniya bayonotiga koʻra, agentlik Kongress tomonidan belgilangan qabul qilish mezonlaridan chetga chiqqan boʻlishi mumkin. Shuningdek, NASA ularning taklifini texnik baholashda xatoliklarga yoʻl qoʻygani va loyihaga nisbatan asossiz ravishda qattiqqoʻl yondashgani taʼkidlanmoqda.

Marsdagi aloqa infratuzilmasini yangilash zarurati

Hozirgi kunda Marsdagi Amerikaning ilmiy missiyalarini qoʻllab-quvvatlayotgan aloqa infratuzilmasi eskirib bormoqda. Ikki oʻn yillikdan ortiq vaqt davomida bu vazifani 2001 yilda uchirilgan Mars Odyssey hamda 2005 yildan beri faoliyat yuritib kelayotgan Mars Reconnaissance Orbiter bajarib kelmoqda.

AQSh Kongressi ushbu eskirgan tarmoq oʻrnini bosuvchi yangi retranslyatorni yaratish uchun 2025 yilning iyul oyida 700 million dollar mablagʻ ajratgan edi. 2026 yilning bahorida esa NASA xususiy kompaniyalardan takliflar qabul qilgan boʻlib, Blue Origin va Rocket Lab asosiy daʼvogarlar sifatida koʻrilgan.

Imzolangan shartnoma shartlariga koʻra, Blue Origin tayyor qurilmani 2028 yil 31 dekabrdan kechiktirmasdan NASAʼga topshirishi shart. MTN tarmogʻi 2030 yilgacha Mars orbitasida ish boshlashi va kelgusi kosmik ekspeditsiyalar uchun barqaror aloqani taʼminlashi kutilmoqda.

Oldingi oʻxshash vaziyatlar va kelgusidagi qadamlar

Qizigʻi shundaki, bir necha yil oldin xuddi shunday holatda Blue Vakillari oʻzlari qolgan edi. 2021 yilda Jeff Bezos kompaniyasi Artemis oy dasturi doirasidagi ilk boshqariladigan qoʻnish apparatini yaratish boʻyicha tanlovda SpaceX gʻalaba qozongach, GAO orqali norozilik bildirgan va sudga murojaat qilgan edi. Oshkora eʼtirozlar rad etilganiga qaramay, keyinchalik NASA Blue Origin bilan oy apparati boʻyicha alohida shartnoma imzolagan edi.

Hozirda xuddi shu yoʻldan borayotgan Rocket Lab ham oʻz haqligini isbotlashga harakat qilmoqda. Mars retranslyatori boʻyicha tuzilgan 700 million dollarlik shartnoma hozircha Blue Origin tasarrufida qolmoqda, biroq uning yakuniy taqdiri AQSh Hisob palatasining chiqaradigan rasmiy qaroriga bogʻliq boʻladi.