NASA Yer markazining mavsumiy siljishini ikki baravar kam baholadi

NASAning Reaktiv harakatlar laboratoriyasi (JPL) geofiziklari Yer markazining mavsumiy siljishini oʻlchashda yangi, yuqori aniqlikdagi usulni ishlab chiqdi. Ushbu yondashuv global koordinatalar tizimlari, sunʼiy yoʻldosh navbatgarligi va geodezik oʻlchovlarning aniqligini saqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, Yerning massa markazi suv, muz va havoning yarimarlararo qayta taqsimlanishi natijasida muntazam ravishda siljib turadi. Ilmiy guruh ilgari mavjud boʻlgan baholashlardagi noaniqliklarni bartaraf etishga muvaffaq boʻldi. Muammo shundaki, avvalgi yondashuvlarda yer ustidagi geodezik stansiyalar tarmogʻi markazi Yerning geometrik markaziga yaqin deb qabul qilingan edi.

Yangi metodika va avvalgi xatolar

Biroq atmosfera, okeanlar, qor va quruqlikdagi suv qatlami sayyoramizning qattiq qobigʻini deformatsiya qiladi, natijada bu markaz ham oʻz oʻrnini oʻzgartiradi. Qoʻshimcha xatolik sunʼiy yoʻldosh lazer masofasini oʻlchash stansiyalarining bir tekisda joylashmagani sababli yuzaga kelgan, chunki ularning yarmi Yevropa va Shimoliy Amerikada joylashgan.

Olimlar GPS kuzatuvlarini bir nechta past orbitali sunʼiy yoʻldoshlarning maʼlumotlari bilan birlashtirdi va Yer qobigʻining suv hamda muz taʼsiridagi deformatsiyalarini bir vaqtning oʻzida hisobga oldi. Bunday yondashuv massa markazining oʻzidagi harakatni yer ustidagi stansiyalar siljishidan ajratib olish imkonini berdi.

Sayyoradagi mavsumiy oʻzgarishlar koʻlami

Yangi baholarga koʻra, Yer massa markazining yillik koʻchishi bundan 8 yil oldin taxmin qilingan qiymatning deyarli yarmiga teng ekani maʼlum boʻldi. Bu shuni anglatadiki, yarimarlar oʻrtasida qayta taqsimlanadigan suv va havo massasi avval oʻylanganidan kamroq boʻlishi mumkin.

Ishlab chiqilgan metodika oʻlchangan harakatni aniq mavsumiy jarayonlar bilan bogʻlashga imkon beradi. Xususan, mart oyida Shimoliy Amerika va Yevroosiyoda qor toʻplanishi markazni Shimoliy qutb tomon deyarli 3 millimetrga suradi. Aprel oyida esa Amazonka havzasida toʻplanadigan 2,4 ming gigatonna yomgʻir suvi uni Janubiy Amerika tomon taxminan 2,2 millimetrga siljitadi.

Noyabr oyida Janubi-Sharqiy Osiyodagi mussonlarning mavsumiy choʻqqisi qayta taqsimlanishga yana 600 gigatonna atrofida suv qoʻshadi. Shuningdek, atmosfera massalari ham oʻz hissasini qoʻshib, dekabr va iyun oylarida turli mintaqalarda havo balandligi va zichligi muvozanatini oʻzgartiradi.

Olingan natijalar Yerning gravitatsiyaviy maydoni oʻzgarishlarini oʻlchovchi GRACE-FO sunʼiy yoʻldoshlari maʼlumotlari bilan taqqoslab tekshirildi. Natijada kontinentlar va atmosfera miqyosidagi mavsumiy oʻzgarishlar sayyoraning yagona tayanch nuqtasi harakati sifatida millimetr aniqligida kuzatildi.