Xitoylik olimlar kech uxlashning organizmga "dahshatli ta’siri"ni fosh qildi

Zamonaviy hayot sur’ati, tungi gadjetlar va muntazam kech yotish odati inson salomatligi uchun kutilganidan ancha katta zarba berishi ma’lum bo‘ldi. Xitoylik olimlar tomonidan o‘tkazilgan keng ko‘lamli yangi fundamental tadqiqot uyqu tartibining buzilishi va kech uxlash inson organizmida naq 172 ta kasallik rivojlanishi bilan statistik jihatdan bevosita bog‘liq ekanini ko‘rsatdi.

Xitoyning nufuzli ilmiy jurnalida chop etilgan ushbu xulosalar sog‘lom turmush tarzi va tibbiyot doiralarida jiddiy muhokamalarga sabab bo‘lmoqda.

88 mingdan ortiq ko‘ngilli va qariyb 7 yillik kuzatuv

Tadqiqot shunchaki nazariy taxminlarga emas, balki juda ulkan va ishonchli statistik bazaga tayanadi:

• Ishtirokchilar qamrovi: Tadqiqotchilar 88 461 nafar katta yoshli insonning uyqu bioritmlari va salomatlik ko‘rsatkichlarini sinchkovlik bilan o‘rganib chiqishdi;

• Uzoq muddatli monitoring: Har bir ishtirokchi o‘rtacha 6 yil 8 oy davomida tibbiy kuzatuv ostida bo‘ldi;

• O‘rganilgan parametrlar: Kuzatuv davomida uxlash vaqti, uyqu davomiyligi, tungi uyqu sifati va sirkad ritmining buzilishi qayd etilib, ularning turli surunkali xastaliklarga ta’siri tahlil qilindi.

42 ta xastalikda xavf ikki baravar yuqori

Tahlillar yakunida uyqu buzilishi 172 ta turli patologiya bilan parallel ravishda kechishi aniqlandi. Eng xavotirli jihati — 42 ta kasallikda muayyan salbiy uyqu ko‘rsatkichlari mavjud bo‘lganda xastalikka chalinish ehtimoli ikki baravar va undan ham yuqori darajaga ko‘tarilgan.

Uyqu tartibsizligi bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan eng og‘ir xastaliklar qatoriga quyidagilar kiritildi:

• Ikkinchi tur qandli diabet: Tungi uyquning yetishmasligi yoki kech yotish metabolizm va insulin sezgirligini keskin izdan chiqaradi;

• Parkinson kasalligi: Neyrodegenerativ o‘zgarishlar va asab tizimi yemirilishi uyqu fazalarining buzilishi bilan birga namoyon bo‘lmoqda;

• O‘tkir buyrak yetishmovchiligi: Tananing tabiiy regeneratsiya va tozalanish davri tunda to‘xtab qolishi buyraklar filtratsiyasiga to‘g‘ridan to‘g‘ri salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

Mutaxassislar ogohlantirishi: Oqibatmi yoki sabab?

Tadqiqot mualliflari muhim bir jihatga alohida e’tibor qaratmoqda: mazkur ilmiy ish uyqu muammolari ushbu kasalliklarning mutlaq birlamchi sababchisi ekanini to‘g‘ridan to‘g‘ri isbotlamaydi. Biroq ular o‘rtasidagi uzviy, kuchli statistik bog‘liqlik shuni ko‘rsatadiki, tungi ritmning buzilishi tananing umumiy himoya qalqonini qulatadi va mavjud ichki yashirin xastaliklarning tez avj olishiga zamin yaratadi.

Shifokorlar kun tartibini to‘g‘rilash, har kuni bir vaqtda uxlash va tungi uyqu me’yorini buzmaslikni yuzlab surunkali kasalliklarning oldini oluvchi eng arzon va samarali tabiiy mudofaa vositasi sifatida baholamoqda.