Ўзбекистон аҳолиси 39 миллиондан ошди: фарқ қаердан чиқди?

Аҳоли ва қишлоқ хўжалигини рўйхатга олишнинг дастлабки натижалари Ўзбекистон аҳолиси сони 39 миллиондан ошганини кўрсатди. Янги кўрсаткич аввалги жорий ҳисоб-китобдан 810 617 нафарга кўп бўлиб чиқди.

Миллий статистика қўмитаси бу ҳолат аҳоли сони сунъий равишда оширилганини англатмаслигини таъкидлади. Фарқ рўйхатга олиш жараёни аҳолининг амалдаги жойлашуви ва таркибини янада тўлиқ қамраб олгани билан изоҳланмоқда.

Аҳоли сони 39 047 321 нафарга етди

Миллий статистика қўмитасининг дастлабки маълумотларига кўра, 2026 йил 15 январь ҳолатига Ўзбекистонда доимий яшовчи аҳоли сони 39 047 321 нафарни ташкил этган.

Жорий статистик ҳисоб-китобларда эса 2026 йил 1 январь ҳолатига мамлакат аҳолиси 38 236 704 нафар деб кўрсатилган эди. Икки рақам ўртасидаги фарқ 810 617 нафар ёки қарийб 2,1 фоизни ташкил қилди.

Шу ўринда икки кўрсаткич турли саналарга тегишли эканини ҳам ҳисобга олиш лозим: аввалги рақам 1 январь, рўйхатга олиш натижаси эса 15 январь ҳолатини акс эттиради.

Нега аввалги ҳисоб-китобда аҳоли камроқ чиққан?

Жорий аҳоли сони одатда туғилиш, ўлим ҳамда ички ва ташқи миграция бўйича давлат идораларида мавжуд маъмурий маълумотлар асосида ҳисоблаб борилади.

Бироқ одамларнинг бир ҳудуддан бошқасига кўчиши, вақтинча бошқа манзилда яшаши ёки рўйхат маълумотларининг ўз вақтида янгиланмаслиги ҳисоб-китобларда муайян фарқларни келтириб чиқариши мумкин.

Рўйхатга олишда эса маълумотлар уй хўжаликлари ва аҳолининг ўзидан тўғридан тўғри олинди. Турар жойлар, хонадонлар ва бошқа манзилли объектлар ҳам алоҳида ўрганилди.

Шу сабабли рўйхатга олиш жорий статистикада тўлиқ акс этмаган аҳоли қатламлари ва манзилларни аниқлаш имконини берган.

OneID ва геолокация қамровни кенгайтирди

2026 йилги рўйхатга олиш икки босқичда амалга оширилди. Дастлаб фуқаролар OneID тизими орқали онлайн саволномани тўлдирди, кейин эса «маҳалла еттилиги» ходимлари хонадонларга планшетлар билан ташриф буюрди.

Расмий маълумотларга кўра, аҳолининг 82,3 фоизи онлайн шаклда рўйхатдан ўтган. Қолган фуқаролар уйма-уй ўрганиш жараёнида қамраб олинган.

Тадбир давомида 8,2 миллиондан ортиқ объектнинг геолокация маълумотлари шакллантирилди. Рўйхатга олишдан кейинги назорат кузатувига кўра, умумий аҳолининг 97,3 фоизи бевосита қамраб олинган.

Қўмита 2,7 фоиз аҳолининг турли сабабларга кўра жараёнда тўғридан тўғри иштирок этмаганини қайд этди. Бу ҳолат халқаро меъёрлар доирасидаги кўрсаткич сифатида баҳоланган.

Хорижий фуқаролар ҳам ҳисобга олинди

Рўйхатга олишда фақат Ўзбекистон фуқаролари эмас, балки мамлакат ҳудудида бир йилдан ортиқ муддат истиқомат қилаётган хорижликлар ҳам қамраб олинди.

Дастлабки натижаларга кўра, Ўзбекистонда узоқ муддат яшаётган 56,9 минг нафар хорижий давлат фуқароси рўйхатдан ўтказилган. Уларнинг асосий қисмини Ҳиндистон, Россия ва Қозоғистон фуқаролари ташкил этган.

Ушбу тоифадаги аҳолининг ҳам ҳисобга олиниши мамлакатда амалда истиқомат қилаётганлар сонини тўлиқроқ аниқлашга хизмат қилган.

Бундай фарқ бошқа давлатларда ҳам учрайди

Миллий статистика қўмитаси аҳолини рўйхатга олиш натижаларининг жорий ҳисоб-китоблардан фарқ қилиши халқаро амалиётда табиий ҳолат эканини билдирди.

Қўмита келтирган маълумотларга кўра, жорий аҳоли сони ва рўйхатга олиш натижалари ўртасидаги фарқ:

• Канадада — +3,15 фоиз;

• Қозоғистонда — +1,6 фоиз;

• Россияда — +1,12 фоиз;

• Беларусда — −0,7 фоиз;

• Австралияда — −0,2 фоизни ташкил этган.

Ўзбекистонда қайд этилган +2,1 фоизлик тафовут ҳам халқаро амалиётда учрайдиган кўрсаткичлар доирасида экани таъкидланди.

Айрим давлатларда рўйхатга олиш натижаси аввалги ҳисобдан юқори, бошқаларида эса паст чиқиши мумкин. Бу маъмурий маълумотлар сифати, миграция ҳаракатлари ва рўйхатга олиш усулларига боғлиқ.

Янги рақамлар нимани ўзгартиради?

Аҳолини рўйхатга олиш натижалари шунчаки умумий рақамни янгилаш билан чекланмайди. У аҳолининг ёши, жинси, миллий таркиби, ҳудудий жойлашуви, яшаш шароити ва бандлиги бўйича кенг маълумотларни тақдим этади.

Янги кўрсаткичлар келгусида:

• мактаблар ва болалар боғчаларини қуриш;

• шифохоналар ва тиббий хизматларни режалаштириш;

• транспорт ва коммунал инфратузилмани ривожлантириш;

• иш ўринлари ҳамда ижтимоий ҳимоя дастурларини белгилаш;

• ҳудудларга бюджет маблағларини тақсимлашда муҳим аҳамият касб этади.

Кўплаб давлатларда рўйхатга олиш натижалари кейинги йилларда аҳоли сонини ҳисоблаш учун асосий таянч нуқта сифатида қабул қилинади. Ўзбекистонда ҳам дастлабки натижалар келгуси демографик ва ижтимоий-иқтисодий режаларни аниқроқ шакллантиришга хизмат қилиши кутилмоқда.

Шундай қилиб, 810 мингдан ортиқ фарқ аҳоли бирданига кўпайиб қолганини эмас, балки мамлакатда амалда яшаётган аҳоли ҳақидаги маълумотлар кенгроқ ва аниқроқ шакллантирилганини кўрсатади.