Алифбо ислоҳоти атрофида баҳс: эксперт энг катта хавфни айтди...

Ўзбек алифбосида навбатдаги ўзгаришлар режаси жамоатчилик ва мутахассислар орасида муҳокамаларга сабаб бўлмоқда.

Тилшунос Ирода Азимова жорий ислоҳотга танқидий муносабат билдириб, графикадаги тез-тез ўзгаришлар саводхонлик, ўқиш тезлиги ва ахборотни қабул қилиш жараёнига салбий таъсир қилиши мумкинлигини таъкидлади.

Эксперт нима учун ислоҳотдан хавотирда?

Ирода Азимованинг фикрича, алифбо ва имло тизимидаги навбатдаги визуал ўзгаришлар аҳоли учун янги мослашув даврини талаб қилади.

Унинг таъкидлашича, одамлар одатланган ёзув шакли ўзгарса, матнни тез ва яхлит ўқиш механизми бузилиши мумкин.

«Яхлит ўқиш» механизми бузилиши мумкин

Тилшунос асосий хавфлардан бири сифатида когнитив тўсиқни кўрсатмоқда.

Яъни ўқувчи ёки катта ёшдаги киши аввал сўзни бутун ҳолича таниб ўқиган бўлса, ҳарфлар шакли ўзгаргандан кейин яна сўзни бўғинма-бўғин ёки ҳарфма-ҳарф ўқишга мажбур бўлиши мумкин.

Бу эса матнни қабул қилиш тезлигини пасайтиради ва ўқиш жараёнини қийинлаштиради.

Имло хатолари кўпайиши эҳтимоли айтилди

Азимовага кўра, одатий имло меъёрлари ўзгарса, жамоат майдонида имло хатолари яна кўпайиши мумкин.

Айниқса, таълим, ОАВ, расмий ҳужжатлар, реклама ва интернетда бир неча хил ёзиш шакллари параллел қўлланса, бу умумий саводхонлик даражасига салбий таъсир кўрсатиши эҳтимоли бор.

Тил учун барқарорлик кераклиги таъкидланди

Тилшунос лингвистик соҳанинг сифатли ривожланиши учун энг аввало барқарорлик зарурлигини айтмоқда.

Унинг фикрича, графикадаги доимий ўзгаришлар тилнинг табиий ва мунтазам ривожланишига тўсқинлик қилиши мумкин.

Ислоҳот керак, аммо қандай?

Ирода Азимова алифбо ислоҳотларини якунлаш зарурлиги ҳақидаги фикрга қарши эмаслигини билдирган.

Бироқ унинг позициясига кўра, бу жараёнда визуал ўзгаришлардан кўра барқарорлик, ўқувчи учун қулайлик ва жамиятнинг мослашув имкониятлари устувор бўлиши керак.

Алифбо атрофидаги баҳс эса битта саволни яна кун тартибига олиб чиқмоқда: ўзгариш тилни осонлаштирадими ёки одамларни яна қайта ўрганишга мажбур қиладими?