Марказий банк банкларни огоҳлантирди: омонатчилар пули бўйича муҳим талаб

Тижорат банкларида омонат сақлаётган фуқаролар учун муҳим маълумот: айрим банкларнинг омонат шартномаларида мижознинг ўз маблағини муддатидан олдин қайтариб олиш ҳуқуқини чеклаши мумкин бўлган бандлар аниқланди.

Марказий банк ўрганишлар натижасида бундай шартлар амалдаги қонунчилик талабларига зид бўлиши мумкинлигини қайд этиб, тижорат банкларидан омонат шартномаларини қайта кўриб чиқишни талаб қилди.

Айрим шартномаларда қандай бандлар аниқланди?

Марказий банк маълум қилишича, айрим омонат шартномаларида банк ўз ихтиёрига боғлиқ бўлмаган муайян ҳолатлар юзага келганда омонат маблағини муддатидан олдин қайтариш бўйича жавобгар бўлмаслиги назарда тутилган.

Жумладан, шартномаларда қуйидаги ҳолатлар тилга олинган:

• оммавий тартибсизликлар;

• митинг ва кўча ҳаракатлари;

• кўчалардаги оммавий намойишлар;

• босқинчилик ҳолатлари;

• банкнинг тўловга қобилиятсизлик даври.

Бундай бандлар омонатчининг ўз маблағини талаб қилиб олиш имкониятини чеклаши мумкинлиги сабабли Марказий банк эътиборини тортган.

Қонунчиликда омонатчининг ҳуқуқи қандай?

Амалдаги қонунчиликка кўра, омонат туридан қатъи назар, банк омонатчининг талаби билан омонат суммасини ёки унинг бир қисмини қайтариши шарт.

Демак, омонат шартномасига киритилган ҳар қандай банд қонунчиликда белгиланган омонатчининг ҳуқуқларини чеклай олмайди.

Омонат шартномасида истеъмолчи ҳуқуқларини чеклайдиган ва қонунчиликка зид бўлган шартлар мавжуд бўлса, бундай шартлар ҳақиқий ҳисобланмайди.

Банкларга аниқ талаб қўйилди

Марказий банк тижорат банкларидан амалдаги омонат шартномаларини тўлиқ инвентаризациядан ўтказишни талаб қилди.

Бунда банклар:

1. омонат шартномаларидаги барча бандларни қайта кўриб чиқиши;

2. мижозлар ҳуқуқини чекловчи шартларни аниқлаши;

3. қонунчиликка зид бандларни бартараф этиши;

4. аниқланган камчиликларни зудлик билан тузатиши лозим.

Бу талаб банклар билан омонатчилар ўртасидаги шартномавий муносабатларда қонунчилик талабларига риоя этилишини таъминлашга қаратилган.

Омонатчилар нимани билиши керак?

Марказий банкнинг билдириши омонатчилар учун ҳам муҳим сигнал ҳисобланади. Агар фуқаро банкка омонат жойлаштирган бўлса, шартнома шартлари билан танишиши ва ўз ҳуқуқларини билиши муҳим.

Айниқса, омонатни муддатидан олдин қайтариш, маблағни қисман ечиб олиш ва бундай ҳолатларда банкнинг мажбуриятларига оид бандларга эътибор қаратиш зарур.

Энг муҳими, шартномадаги ҳар қандай банд қонунчиликда кафолатланган истеъмолчи ҳуқуқларини чеклаш учун асос бўла олмайди.

Хулоса

Марказий банк аниқлаган ҳолатлар омонат шартномаларини фақат имзо қўйиш учун ўқиб чиқиш эмас, балки ундаги ҳуқуқ ва мажбуриятларни тушуниш қанчалик муҳимлигини яна бир бор кўрсатмоқда.

Айрим банклардаги шартномалар қайта кўриб чиқилиши ва қонунчиликка зид бўлган чекловлар бартараф этилиши керак. Бу жараёнда эса омонатчининг ўз маблағини қайтариб олишга оид қонуний ҳуқуқлари асосий мезон бўлиб қолади.