Ёқилғи нархини назорат қилиш тизими: Британия тажрибаси кутилган натижани бермоқдами?

Буюк Британия ҳукумати томонидан ҳайдовчиларга энг арзон ёқилғи қуйиш шохобчаларини топишда кўмаклашиш мақсадида ишга туширилган Фуел Финдер тизими ҳозирча кутилганидек нархларнинг пасайишига олиб келгани йўқ. Соҳа мутахассислари ва автомобилчилар бирлашмалари ушбу рақамли ечимнинг самарадорлиги борасида турлича фикр билдиришмоқда. Мазкур тизим ҳайдовчиларга реал вақт режимида нархларни солиштириш имконини берган бўлса-да, бозор конъюнктурасига таъсири ҳали ҳам сўроқ остида қолмоқда. Бу ҳақда Autocar.co.uk хабар беради.

Тўрт ой муқаддам ишга туширилган Фуел Финдер хизмати айни пайтда Вазе, Петрол Присес ва АА каби машҳур иловалар орқали ишламоқда. Буюк Британия Энергетика хавфсизлиги ва нет-зеро департаменти (ДЕСНЗ) маълумотларига кўра, тизим мамлакатдаги ёқилғи шохобчаларининг 95 фоизини қамраб олган. Рақобат ва бозорлар бошқармаси (КМА) ҳисоб-китобларига кўра, ҳайдовчилар энг қиммат ва энг арзон шохобча ўртасидаги фарқ ҳисобига бир марта бакни тўлдиришда 9 фунт стерлинггача маблағ тежашлари мумкин.

Рақобатнинг заифлиги ва нархлар шаффофлиги

КМА катта директори Джефф Стеадман сўнгги ойларда ёқилғи нархи ошиши ҳайдовчилар ҳамёнига жиддий зарба бўлаётганини таъкидлади. Унинг фикрича, Фуел Финдер каби хизматлар нархларни шаффофлаштириш орқали шохобчаларни ўзаро рақобат қилишга мажбур қилиши ва узоқ муддатли истиқболда нархларни пасайтириши керак. Бироқ, соҳадаги заиф рақобат муҳити ҳайдовчиларнинг ҳали ҳам ортиқча пул тўлашига сабаб бўлмоқда.

Британиянинг нуфузли РАК автомобилчилар ташкилоти вакили Симон Вильямс Autocar нашрига берган интервюсида, тизимнинг ишлаш механизми ҳақида якуний хулоса чиқаришга ҳали эрта эканлигини билдирди. Унинг сўзларига кўра, айниқса дизел ёқилғиси нархи кутилганидан анча секин пасаймоқда. Шунга қарамай, Вильямс келажакда ушбу тизим бозорда сезиларли ўзгариш ясашига умид билдирган.

Истеъмолчилар хулқ-атвори ва бозор фактори

Ёқилғи сотувчилари ассоциацияси (PRА) ижрочи директори Гордон Балмер эса Фуел Финдер тизими харидорларнинг танловига сезиларли таъсир кўрсатганига ишонмайди. Балмернинг таъкидлашича, истеъмолчилар ушбу тизимсиз ҳам супермаркетлардаги шохобчалар арзонроқ, магистрал йўллардагиси эса қимматроқ эканини яхши билишади. Яқин Шарқдаги инқироз даврида супермаркетларда савдо ҳажми ошгани нарх шаффофлиги билан эмас, балки одамларнинг нарх кўтарилишидан олдин захира қилиш истаги билан боғлиқ эди.

Қизиқарли жиҳати шундаки, АА (Аутомобиле Ассосиатион) вакили Луке Босдет бошқача манзарани кузатган. Унинг сўзларига кўра, улгуржи нархлар ошаётган бир пайтда, кўплаб магистрал йўл бўйидаги сервис марказлари ўз нархларини туширишга мажбур бўлган. Бу эса рақамли мониторинг тизимлари билвосита бўлса-да, нархларни жиловлашда рол ўйнаётганидан далолат бериши мумкин.

Ўзбекистон автомобил бозорида ҳам ёқилғи нархларининг ўзгарувчанлиги шароитида, халқаро тажрибадаги бундай рақамли мониторинг воситалари муҳим аҳамиятга эга. Британия тажрибаси шуни кўрсатмоқдаки, шунчаки нархни кўрсатиш кифоя эмас, балки бозорда реал рақобат муҳитини яратиш ва истеъмолчиларнинг ушбу маълумотлардан фаол фойдаланишини таъминлаш лозим. Ҳозирча Британия ҳукумати тизимнинг муваффақиятини баҳолаш учун қўшимча маълумотлар тўплашда давом этмоқда.