Франция президенти Эммануэль Макрон Европага қаттиқ, аммо очиқ сигнал берди: қитъамиз энди “шунчаки катта бозор” бўлиб қолмаслиги, мустақил қарор қила оладиган, ўз иқтисодий қудратига таянадиган кучга айланиши керак. Унинг таъкидича, бу — навбатдаги “ўтиш даври” эмас, балки қоидалар ўзгариб кетган янги давр.
Макроннинг фикрича, бизга таъсир қилаётган янги омиллар қисқа муддатда йўқолиб қолмайди. Яъни, бу вақтинчалик шок эмас — бу структуравий бурилиш нуқтаси.
Энергетикада орқага қайтиш йўқ
Президент Россиянинг арзон энергияси 2022 йилда тўхтаганини эслатиб, “орқага йўл йўқ” деган мазмунда аниқ позиция билдирди. Унга кўра, Европа учун “доимий ва арзон манба” деган тушунча энди қайтиб келмайди — демак, янги энергия тартибига мослашиш шарт.
АҚШ ва Хитой фонида янги иқтисодий реаллик
Макрон бир нечта йўналишни алоҳида урғулади:
АҚШ Европа иқтисодиётига божлар ва мажбурлаш механизмларини қўллаяпти, бу эса “ўйин қоидалари”ни ўзгартиряпти.
Хитойни эса у авторитар тузум деб атаб, бу “жамоавий танлов” эканини қайд этди.
Оддий қилиб айтганда: энди ташқи дунё “ҳа, марҳамат” деб очиқ эшик қўйиб турмайди. Ким кучли — ўша шарт қўяди. Шунинг учун Европа ҳам ўз манфаатини қаттиқроқ ҳимоя қилишни ўрганиши керак.
Қиммат энергия ва углерод нархи нимани тезлаштиради?
Макроннинг яна бир оғир нуқтаси: энергия қимматлиги ва углерод харажатларининг ошиши декарбонизацияни эмас, аксинча саноатсизланишни тезлаштириб юбориши мумкин. Яъни заводлар “яшиллашаман” деб эмас, шунчаки яшай олмай қолгани учун ишлаб чиқаришни қисқартириб қўйса — бу Европа учун хавфли сценарий.
“Европача бўлмаган” чоралар керак бўлиши мумкин
Президентнинг энг қизиқ ва бироз “ҳақиқий ҳаёт”га яқин гапи шу бўлди: баъзида Европа ДНКсига унча мос келмайдиган қарорлар қабул қилишга тўғри келади. Лекин бу — қадриятдан воз кечиш эмас, янги даврда тирик қолиш ва кучли бўлиб қолиш стратегияси.
Марказда барибир ЕИ туради
Макрон Европа Иттифоқини қонун устуворлиги ва олдиндан башорат қилинадиган тизим сақланиб қоладиган макон сифатида кўрсатди. Яъни, ташқи босимлар қанча кучаймасин, Европа “тартиб-қоида” ва ишончли қонун майдони бўлишдан чекинмаслиги керак.
Хулоса битта: Макрон “уйғониш вақти келди” деган сигнални қаттиқ беряпти. Европа энди бозор бўлиб эмас, куч бўлиб ўйнаши керак. Ҳозирги даврда “биз ҳаммани хурсанд қиламиз” деган стратегия ишламайди — кечирасиз, бу Netflix сериал эмас, бу геоиқтисод.
