АҚШ ва Эрон ўртасида икки ойдан ортиқ вақтдан бери давом этаётган кескинликни тўхтатиш бўйича олиб борилаётган музокараларда ҳозирча сезиларли силжиш кузатилмаяпти. Reuters маълумотига кўра, томонлар ўртасидаги дипломатик ҳаракатлар давом этаётган бўлса-да, можарони юмшатишга қаратилган таклифларга аниқ жавоб берилмаган.
Айни пайтда Қатарнинг суюлтирилган газ ташувчи танкери Ҳўрмуз бўғози томон ҳаракатланаётгани минтақадаги вазиятга янада жиддий тус берди. Бу ҳудуд жаҳон энергетикаси учун стратегик аҳамиятга эга бўлгани сабаб, у ердаги ҳар қандай ҳарбий ёки сиёсий кескинлик халқаро бозорларда хавотирни кучайтиради.
АҚШ давлат котиби Марко Рубио Вашингтон Теҳрондан янги таклифларга яқин соатларда жавоб кутаётганини маълум қилган. Аммо орадан бир кун ўтганига қарамай, Эрон томонидан расмий муносабат билдирилмаган. Таклиф, аввало, можарони расман тўхтатишни, кейин эса ядро дастури каби энг баҳсли масалалар бўйича музокараларни бошлашни назарда тутади.
Шанба куни Марко Рубио Майами шаҳрида Қатар бош вазири Муҳаммад бин Абдураҳмон ал-Соний билан учрашди. АҚШ Давлат департаментига кўра, мулоқотда Яқин Шарқда хавфсизлик ва барқарорликни таъминлаш, минтақадаги хавфли жараёнларни юмшатиш ҳамда дипломатик ечим топиш масалалари муҳокама қилинган.
Шу куни Қатарнинг суюлтирилган газ ташувчи танкери Покистон томон йўл олгани ва Ҳўрмуз бўғозига киргани маълум бўлди. Манбаларнинг билдиришича, ушбу ҳаракат Қатар ва Покистоннинг воситачилик саъй-ҳаракатларини қўллаб-қувватлаш мақсадида Эрон томонидан маъқулланган. Бу эса минтақада дипломатик каналлар ҳали тўлиқ ёпилмаганини кўрсатади.
Бироқ сўнгги кунларда Ҳўрмуз бўғози атрофидаги вазият яна кескинлашди. Эрон оммавий ахборот воситалари Эрон кучлари ва АҚШ кемалари ўртасида маҳаллий тўқнашувлар содир бўлганини хабар қилди. АҚШ ҳарбийлари эса Эрон билан боғлиқ икки кемани тўхтатганини маълум қилди. Демак, бир томонда музокара ҳақида гап кетса, иккинчи томонда ҳарбий ҳаракатлар хавфи ҳамон сақланиб турибди.
Эрон можаро бошланганидан бери Ҳўрмуз орқали Эронга тегишли бўлмаган кемалар ҳаракатини чеклаб келмоқда. Бу жуда муҳим нуқта. Чунки урушгача дунё нефтининг қарийб бешдан бир қисми айнан шу сув йўли орқали ташилган. Ҳўрмуз бўғозидаги ҳар қандай чеклов нефть ва газ бозорига тез таъсир қилади.
Доналд Трамп келаси ҳафта Хитойга ташриф буюриши арафасида Вашингтонга можарони тезроқ бартараф этиш бўйича босим ортиб бормоқда. Энергия бозорларидаги беқарорлик, танкерлар ҳаракати ва минтақадаги ҳарбий хавф жаҳон иқтисодиёти учун янги хавотирларни юзага келтирмоқда.
Шу билан бирга, АҚШ Эронга нисбатан санкцияларини янада кенгайтирди. Янги чекловлар Эроннинг ҳарбий дрон дастурларига кўмаклашган бир қатор компаниялар ва шахсларга нисбатан жорий этилди. Бу қарор Вашингтоннинг Теҳронга босимни дипломатик музокаралар билан бир вақтда давом эттираётганини англатади.
Ҳозирги вазиятда асосий савол шундай: АҚШ ва Эрон дипломатик йўл билан келишувга эриша оладими ёки Ҳўрмуз атрофидаги кескинлик янада чуқурлашадими? Минтақада ҳар бир ҳаракат катта оқибатларга олиб келиши мумкин. Шунинг учун бу ерда бир нотўғри қадам нафақат икки давлат, балки бутун жаҳон энергетика бозори учун оғир сигнал бўлиши эҳтимолдан холи эмас.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
