Аббос Ароқчи АҚШ билан Ҳўрмуз бўғози бўйича бошиберк кўчадан чиқиш шартларини эълон қилди

Дунёнинг энг муҳим нефть ва савдо артерияси бўлмиш Ҳўрмуз бўғози атрофидаги кескин геосиёсий тўқнашув ўзининг ҳал қилувчи босқичига кириб бормоқда. Эрон Ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи ўз баёнотида юзага келган хавфли бошиберк кўчадан фақатгина АҚШ билан тўғридан-тўғри музокаралар орқали чиқиш мумкинлигини очиқ эълон қилди. Вазирнинг таъкидлашича, Теҳроннинг талаблари аниқ ва бўғоз орқали кемалар қатновини тиклаш фақатгина ушбу шартларнинг бажарилишига боғлиқ. Шу билан бирга, Ароқчи воситачилар ҳозирча Вашингтоннинг расмий якуний позициясини етказмаганини ва кейинги қарорлар ана шу жавобга қараб қабул қилинишини билдирди.

Маълум бўлишича, Теҳрон бўғозни очиш ва ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиш бўйича 7 кунлик аниқ режани таклиф қилган, бироқ The Wall Street Journal маълумотига кўра, АҚШ Президенти Дональд Трамп Эроннинг ушбу ташаббусини рад этган. Бундан ташқари, Теҳрон бўлажак музокараларда ўз ядровий дастуридан, хусусан, уранни бойитиш ва уни мамлакатдан олиб чиқиб кетишдан мутлақо воз кечмаслигини қатъий маълум қилди.

«7 кунлик режа, Трампнинг ветоси ва уран бойитиш»: Ҳўрмуз инқирозининг 5 та асосий нуқтаси

Эрон ТИВ раҳбари баёноти ва музокаралар атрофидаги энг муҳим расмий фактлар:

• Музокаралар — ягона чиқиш йўли: Аббос Ароқчи Ҳўрмуз бўғози атрофидаги кескинликни фақатгина дипломатик келишув бартараф эта олишини билдирди;

• Теҳроннинг 7 кунлик махсус режаси: Асосий чораларни 4–5 кунда бажариш, 6-куни бўғозни очиш ва 7-куни якуний тинчлик битимини имзолаш таклиф этилди;

• Дональд Трампнинг раддияси: WSJ нашри ёзишича, АҚШ Президенти бўғозни очиш ва 7 кунга ўт очишни тўхтатиш таклифини қабул қилмади;

• Ядро дастуридаги «қизил чизиқ»: Эрон расмийлари уранни бойитишни тўхтатмаслиги ва захираларни мамлакатдан олиб чиқиб кетмаслигини маълум қилди;

• Тинчлик меморандумининг барбод бўлиши: Июнь ойида Покистон воситачилигида тузилган сулҳ ва меморандум июлда Трамп томонидан бекор қилинган, Теҳрон эса келишув кучини йўқотганини тасдиқлаган эди.

Ҳўрмуз бўғози ва музокаралар: Эрон талаблари ва АҚШ позицияси таққоси

Минтақадаги қарама-қаршилик ва томонларнинг ёндашувлари жадвали:

Геосиёсий ва энергетика экспертизаси: Нега Ҳўрмуз музокаралари жаҳон бозорини ларзага солмоқда?

Халқаро сиёсатшунослар, ҳарбий таҳлилчилар ва нефть бозори экспертларининг хулосалари:

• «Дунё нефтининг бош бўғзи»: Ҳўрмуз бўғози орқали дунё нефть экспорт ҳажмининг қарийб 20 фоизи ташилади; бўғознинг ёпилиши ёки кемалар қатнови тўхташи нефть нархининг кескин кўтарилишига ва глобал иқтисодий инқирозга сабаб бўлади, шу сабабли Ароқчи музокараларни ягона ечим сифатида кўрсатмоқда;

• Трампнинг максимал босим тактикаси: Дональд Трампнинг 7 кунлик вақтинчалик режани рад этиши Вашингтоннинг ярим-ёрти эмас, балки Эроннинг ҳарбий ва ядровий дастурларини бутунлай тўхтатадиган катта ва муросасиз битимга эришиш ниятини англатади;

• Пезешкиан ва Теҳроннинг психологик сабри: Президент Масуд Пезешкианнинг «куч ишлатиш ва мажбурлашсиз музокараларга тайёрмиз» деган баёноти Теҳрон босим остида таслим бўлмаслигини, бироқ кенг кўламли урушдан қочиш учун дипломатик каналларни охиригача очиқ қолдиришини билдиради.

Сизнингча, АҚШ ва Эрон ўртасидаги Ҳўрмуз бўғози ва ядро дастури бўйича кескинлик тинч музокаралар билан ҳал бўладими ёки Дональд Трампнинг раддияси минтақани янги йирик тўқнашув сари етаклайдими? Эроннинг уран бўйича ўз позициясидан қайтмаслиги келажакдаги келишувларга қандай таъсир кўрсатади? Шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жаҳон энергетика хавфсизлиги учун ўта муҳим бўлган ушбу дипломатик таҳлилни барча билан баҳам кўринг!