40 йил сақланган суяк Антарктидадаги илк динозаврга тегишли чиқди

40 йил давомида оддий экспонат деб ҳисобланиб, музей жавонида сақланган бир парча суяк Антарктида тарихидаги муҳим кашфиётлардан бири экани маълум бўлди. Олимлар уни қитъада топилган илк динозавр суяги сифатида тасдиқлашди.

Мазкур қолдиқ 1985 йилда Антарктидадаги Жеймс Росс оролида олиб борилган экспедиция давомида топилган. Бироқ уни аниқ таснифлашнинг имкони бўлмагани учун суяк Британия Антарктика хизмати (BAS)нинг Кембриждаги геология коллекциясидаги минглаб намуналар қаторида сақлаб қўйилган.

Орадан қарийб тўрт ўн йил ўтгач, BAS коллекциялари раҳбари доктор Марк Эванс мазкур намунани қайта кўздан кечириш жараёнида унинг оддий қолдиқ эмаслигига эътибор қаратди. Илк экспедиция қатнашчилари суяк денгиз судралиб юрувчисига тегишли деб ўйлаган бўлса, Эванс унинг динозавр умуртқасига жуда ўхшашлигини пайқади.

Шундан сўнг топилма Табиий тарих музейи палеонтологи профессор Пол Барреттга юборилди. Мутахассис уни синчиклаб ўрганиб, бу титанозавр деб аталувчи улкан ўсимликхўр динозаврнинг дум умуртқаси эканини тасдиқлади. Унинг таъкидлашича, суякнинг икки томонидаги махсус бўғим тузилиши айнан шу турга хос бўлиб, бошқа динозаврларда деярли учрамайди.

Бугунги кунга қадар титанозаврларнинг 100 дан ортиқ тури маълум. Улар Ер юзида яшаган энг йирик жонзотлардан ҳисобланади. Айримларининг узунлиги 35 метрга, оғирлиги эса 60 тоннагача етган. Антарктидада топилган ушбу намунанинг эгаси эса тахминан 7 метр узунликда бўлган. Олимлар уни ёш динозавр ёки титанозаврларнинг нисбатан кичик турларидан бири бўлганини тахмин қилмоқда.

Мутахассисларнинг маълум қилишича, ушбу динозавр 82 миллион йил аввал, кечги бўр даврида яшаган. Ўша пайтларда Антарктида ҳозиргидек музликлар билан эмас, балки қалин ўрмонлар билан қопланган бўлиб, улкан ўсимликхўр ҳайвонлар яшаши учун қулай муҳит ҳисобланган.

Палеонтологларнинг фикрича, бу топилма Антарктиданинг қадимги экотизими ҳақидаги тасаввурларни янада бойитади. Шунингдек, қитъада динозаврлар қандай яшаганини ва уларнинг бошқа ҳайвонлар билан ўзаро муносабатини ўрганишда муҳим манба бўлиб хизмат қилади.

Таъкидланишича, ушбу кашфиёт ҳақидаги илмий мақола Acta Palaeontologica Polonica журналида чоп этилган. Бу эса 40 йил давомида унутилган бир парча суяк Антарктида палеонтологияси тарихида алоҳида ўрин эгаллаганини яна бир бор тасдиқлади.