50 млн долларлик тиранозавр: “Гас” рекордни янгилади

Фото: Sotheby's/Facebook

Тахминан 67 миллион йил олдин яшаган тиранозавр-рекс скелети Sotheby’s кимошди савдосида 50,1 миллион долларга сотилди. “Гас” лақабли бу қазилма энди кимошдида сотилган энг қиммат динозавр скелети сифатида тарихга кирди.

Дастлаб 20–30 миллион кутилган, нарх эса осмонга чиқди

Sotheby’s аукциони олдидан “Гас” 20–30 миллион доллар атрофида баҳоланган эди. Аммо савдо қизғин кечди ва якуний нарх 50,1 миллион долларга етди.

Бу натижа қазилмалар бозорида янги рекорд ўрнатди. Энди “Гас” нафақат йирик ва яхши сақланган тиранозавр-рекс, балки дунёда кимошдида сотилган энг қиммат динозавр скелети ҳисобланади.

“Апекс” рекорди ортда қолди

Аввалги рекорд 2024 йилда Sotheby’s кимошдисида 44,6 миллион долларга сотилган “Апекс” лақабли стегозавр скелетига тегишли эди.

“Гас” эса бу кўрсаткичдан ҳам ўтиб кетди ва палеонтологик қазилмалар бозорида нархлар қанчалик юқори даражага чиққанини яна бир бор кўрсатди.

Нега айнан “Гас” бунча қиммат?

Лот тавсифига кўра, “Гас” энг йирик тиранозаврлардан бири саналади. Унинг баландлиги қарийб 4 метр, узунлиги эса 12 метрга яқин.

Скелет 183 та суяк элементидан иборат. Энг қизиғи, унда кам учрайдиган қорин қовурғалари — гастраллар ҳам сақланган: 32 та гастралдан 30 таси мавжуд.

Бу каби деталлар олимлар ва коллекционерлар учун қазилманинг қийматини кескин оширади. Чунки тиранозавр-рекс скелетлари топилади, аммо бундай даражада сақланганлари жуда кам.

Бош суяги ҳам жуда яхши сақланган

“Гас”нинг яна бир муҳим жиҳати — унинг бош суяги. Маълумотларга кўра, бош суяги тахминан 82 фоиз сақланган ва у олтита тиш қаторининг барчасини ўз ичига олади.

Умуман, скелет суяклар сони бўйича тахминан 61 фоиз, оғирлиги бўйича эса 75–80 фоиз сақланган.

Бу кўрсаткичлар тиранозавр-рекс каби 67 миллион йиллик йирик йиртқич учун жуда юқори ҳисобланади. Оддий қилиб айтганда, “Гас” — музейга қўйилса, одамлар узоқданоқ ҳайрат билан қарайдиган даражадаги топилма.

У қаердан топилган?

“Гас” скелети АҚШнинг Жанубий Дакота штатидаги хусусий чорвачилик ранчосидан топилган. Қазиш ишлари 2021 йилдан 2023 йилгача давом этган.

Динозавр лақаби ҳам шу ранчо эгаси шарафига қўйилган.

Жанубий Дакота тиранозавр-рекс каби йирик динозавр қазилмалари топиладиган муҳим ҳудудлардан бири ҳисобланади. Бу ердаги геологик қатламлар миллионлаб йил аввалги ҳаёт изларини сақлаб қолган.

Олимлар учун савол: у музейга тушадими?

Бундай қазилмалар сотилганда доим бир катта баҳс пайдо бўлади: скелет шахсий коллекцияда қоладими ёки музейда омма ва олимлар учун очиқ бўладими?

AP хабарига кўра, палеонтологлар янги эгаси “Гас”ни илмий ва таълимий мақсадлар учун оммавий намойишга қўйишини истамоқда.

Чунки бундай топилмалар фақат қиммат экспонат эмас. Улар орқали олимлар динозаврларнинг тузилиши, ўсиши, ҳаракати, ов қилиш услуби ва эволюцияси ҳақида кўпроқ маълумот олиши мумкин.

Қазилмалар бозори нега бунча қизиган?

Сўнгги йилларда динозавр скелетлари санъат асарлари, ноёб автомобиллар ва қиммат коллекцион буюмлар каби улкан пулга сотилмоқда.

Бунда бир нечта омил бор:

• Tиранозавр-рекс каби динозаврлар оммавий маданиятда жуда машҳур;
• яхши сақланган скелетлар кам учрайди;
• бой коллекционерлар табиий тарих объектларига қизиқмоқда;
• аукционларда рақобат нархни кескин оширмоқда;
• ҳар бир янги рекорд кейинги савдолар учун бозорни яна қиздиради.

Аммо бу жараённинг танқидчилари ҳам бор. Уларнинг фикрича, ноёб қазилмалар хусусий қўлларга ўтиб кетса, фан учун очиқлик камайиши мумкин.

67 миллион йиллик тарихнинг нархи

“Гас”нинг 50,1 миллион долларга сотилиши бир томондан ҳайратли рекорд. Иккинчи томондан, бу савдо табиий тарих мероси кимга тегишли бўлиши керак деган саволни яна кун тартибига олиб чиқди.

Бу скелет миллионлаб йиллар ер остида сақланди, кейин олимлар ва қазувчилар қўлига тушди, энди эса дунёдаги энг қиммат динозавр қазилмаси сифатида янги эгасига йўл олди.

Энди асосий савол шу: “Гас” хусусий коллекцияда қоладими ёки миллионлаб одамлар уни музейда кўриш имконига эга бўладими?