Трамп Эрон электр станциялари ва кўприкларини вайрон қилиш билан таҳдид қилди

АҚШ ва Эрон ўртасидаги ҳарбий қарама-қаршилик янги, ўта хавфли босқичга кўтарилди. АҚШ президенти Доналд Трамп, агар Теҳрон зудлик билан музокаралар столига қайтмаса, келаси ҳафтадаёқ Эроннинг ҳаётий муҳим фуқаролик инфратузилмаларига зарба бериш билан таҳдид қилди.

Бу баёнот икки давлат ўртасида тўртинчи кун давом этаётган шиддатли зарбалар алмашинуви фонида янгради. Zamin.uz вазиятнинг энг сўнгги ва хавотирли тафсилотларини тақдим этади.

«Келаси ҳафта улар учун жуда ёмон бўлади»

Доналд Трамп Fox News телеканалининг Special Report with Bret Baier кўрсатувига берган интервюсида Теҳронга нисбатан жуда қаттиқ огоҳлантириш билан чиқди. АҚШ президенти Эрон томонига келишув тузиш бўйича сўнгги талаб юборилганини маълум қилди.

«Кейинги ҳафтада улар учун ҳаммаси ҳақиқатан ҳам жуда ёмон бўлади. Биз уларнинг барча электр станцияларини ишдан чиқарамиз. Агар улар музокаралар столига ўтирмаса ва келишувни бошламаса, уларнинг барча кўприкларини вайрон қиламиз. Энергетика объектларини охирига олиб қўяман, аммо охир-оқибат биз уларга ҳам зарба берамиз», — деди Доналд Трамп.

Бироқ АҚШ раҳбарининг ушбу баёноти халқаро ҳамжамият томонидан хавотир билан кутиб олинмоқда. БМТнинг инсон ҳуқуқлари бўйича олий комиссари Фолкер Турк тинч аҳоли учун ҳаётий аҳамиятга эга объектларга қасддан ҳужум қилиш 1949 йилги Женева конвенциясига кўра ҳарбий жиноят ҳисобланишини эслатди.

Тўртинчи кун давом этаётган қонли зарбалар алмашинуви

Вазият аллақачон жиддий ҳарбий тўқнашув тусини олган. Икки томон ҳам бир-бирининг стратегик нуқталарига зарбалар йўлламоқда:

• АҚШнинг зарбалари: АҚШ марказий қўмондонлиги (Centcom) Ҳўрмуз бўғози яқинидаги ўнлаб Эрон нишонларига зарба берди. Натижада Эроннинг Бампур шаҳридаги ҳарбий базасида камида 7 нафар ҳарбий ҳалок бўлди. Шунингдек, Бандар-Аббос, Кешм ороли, Бандар-Ҳумайний ва Эрондаги ягона фуқаролик АЭС жойлашган Бушир порти портлашлар остида қолди.

• Эроннинг жавоби: Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси (ИИМК) АҚШнинг Иордания, Кувайт ва Баҳрайндаги ҳарбий базаларига жавоб ракеталарини учирди. Хусусан, Баҳрайндаги АҚШнинг Бешинчи флоти ўққа тутилди.

Маҳаллий аҳоли ва минтақадаги хорижлик ишчилар доимий ҳаво ҳужуми сиренаси остида яшашга мажбур бўлмоқда ва келажак мавҳумлигидан қаттиқ хавотирда.

Денгиздаги уруш: Кемаларга ҳужум ва блокада

Ҳарбий ҳаракатлар Ҳўрмуз бўғози орқали ўтадиган тижорат кемачилигига жуда оғир зарба берди. Эрон навигация тизимини ўчириб қўйган ва қоидаларни бузган танкерларга ракеталар отганини тан олди.

Сўнгги кунлардаги денгиздаги йўқотишлар:

1. 7 та тижорат кемаси: АҚШ маълумотига кўра, Эрон уларга ҳужум қилиб, ўнлаб денгизчиларни ҳалок қилган ва яралаган.

2. БААнинг 2 та танкери: Эрон қанотли ракеталари зарбаси оқибатида ҳиндистонлик денгизчи қурбон бўлди.

3. GFS Galaxy (Кипр юк кемаси): Фавқулодда қутқарув ишлари натижасида 23 киши қутқарилди, бир денгизчи ҳалок бўлди.

4. Норвегия танкери ва Кувайт ҳарбий кемаси: Номаълум қурилмалар портлаши ва ракета ҳужумларидан шикастланди.

Трампнинг блокада режаси ва нефт нархининг кўтарилиши

Иқтисодий жиҳатдан Трамп дастлаб Ҳўрмуз бўғози орқали ўтадиган барча юкларга 20 фоизлик бож жорий этмоқчи эди. Аммо Форс кўрфази давлатлари раҳбарларининг кўплаб мурожаатларидан сўнг, у бу ғоядан воз кечиб, улар билан йирик инвестиция келишувлари тузишга қарор қилди.

Бироқ, АҚШ Эронга нисбатан қатъий ҳарбий-денгиз блокадасини эълон қилди. Бу тақиқ 15 июлга ўтар кечаси Тошкент вақти билан соат 01:00 дан кучга кирди.

Эрон томони эса бунга жавобан: «Агар АҚШ иқтисодий қамал орқали бизни музокараларга мажбурлайман деб ўйлаётган бўлса, қаттиқ адашади», — дея баёнот берди.

Ҳозирда Ҳўрмуз бўғози орқали ўтадиган кемалар трафиги сўнгги икки ойдаги энг паст даражага тушиб кетди, бу эса жаҳон бозорида Brent маркали нефт нархининг кескин кўтарилишига сабаб бўлди. Жаҳон ҳамжамияти вазият кенг кўламли урушга айланиб кетмаслигини хавотир билан кузатмоқда.