Европа бўйлаб Шенген ларзаси: Сеутадаги «тўфон» Европани парчаламоқдами?

Европа Иттифоқининг энг муҳим ютуқларидан бири саналган Шенген ҳудуди навбатдаги оғир синовга дуч келди. Африка шимолидаги Испания эксклави — Сеутага ўн минглаб ноқонуний мигрантларнинг оммавий ёриб кириши ортидан Италия Рим ва Мадрид ўртасидаги эркин ҳаракатланиш тартибини вақтинча тўхтатганини эълон қилди. Бу қарор Европа қитъасида геосиёсий ва хавфсизлик инқирозини янада чуқурлаштириб юборди.

1. Чегаралар ёпилмоқда: Римдан Мадридга кутилмаган зарба

Италия раҳбарияти кутилмаганда ва кескин қарор қабул қилиб, Испания билан денгиз ва ҳаво чегараларидаги назоратни кучайтирди ҳамда Шенген келишувининг эркин ҳаракатланиш тартибини вақтинча тўхтатди. Шунингдек, Рим Франция билан қуруқлик чегарасидаги текширувларни ҳам максимал даражада кучайтиришга кўрсатма берди.

Италия Ташқи ишлар вазири Антонио Таяни ушбу фавқулодда чорани мамлакат хавфсизлигини таъминлаш ва Европа Иттифоқининг ташқи чегараларини муҳофаза қилиш билан изоҳлади.

Италиянинг ANSA ва La Stampa нашрларининг хабар беришича, мазкур қарор Ички ишлар вазири Маттео Пянтедози раислигида ўтказилган шошилинч йиғилишдан сўнг дарҳол кучга кирган. Италия Ички ишлар вазирлиги Испаниядан келувчилар учун кириш пунктлари вақтинча ёпилганини тасдиқлади, бироқ бу чеклов Европа Иттифоқи фуқароларининг қонуний ҳаракатланиш ҳуқуқига дахл қилмаслигини билдирди.

2. Сеутадаги «миграция тўфони»: 60 мингга яқин инсоннинг оммавий босқини

Бутун Европани оёққа турғазган ҳодиса Африка қитъасида жойлашган Испаниянинг автоном шаҳри — Сеутада юз берди. Марокаш орқали Ғарбий Европага ўтишни мақсад қилган мигрантлар бир неча кун ичида чегара тўсиқларини оммавий равишда ёриб ўтди.

Испания Ички ишлар вазирлиги сўнгги кунларда шаҳарга 50 мингга яқин киши ноқонуний кирганини маълум қилган бўлса, Сеута маҳаллий ҳокимияти бу рақам 60 мингга етганини айтмоқда.

Сеутадаги вазият рақамларда:

• 50,000 – 60,000 нафар — Сеута ҳудудига ноқонуний ёриб кирган мигрантларнинг тахминий сони;

• 37,500 нафар — Испания ва Марокаш ўртасидаги келишувга кўра орқага қайтарилган мигрантлар (RTVE маълумоти);

• 2 та асосий транзит нуқта — Африкадан Европага ўтишда Сеута ва Мелилья эксклавлари асосий дарвоза бўлиб қолмоқда.

Испания давлат телерадиокомпанияси RTVE хабарига кўра, Мадрид ва Рабат ҳукуматлари одамларни ортга қайтаришни жадаллаштирган бўлса-да, оқимнинг шиддати мисли кўрилмаган даражада юқорилигича қолмоқда.

3. Мелони ва Санчес ўртасидаги оташин дуэл: «Ҳайратомуз» манзаралар ва айбловлар

Сеутадаги воқеалар Европа Етакчилари ўртасида очиқчасига сиёсий уруш келтириб чиқарди. Италия Бош вазири Жоржа Мелони Испания ҳудудидаги вазиятни қаттиқ танқид қилиб, Сеутадан тарқалган тасвирларни «ҳайратомуз ва даҳшатли» деб аталди.

«Назоратсиз ва оммавий ноқонуний миграция шунчаки гуманитар муаммо эмас, балки бутун Европа чегаралари ва хавфсизлиги учун тўғридан-тўғри таҳдиддир», — дея таъкидлади Мелони.

Испания Бош вазири Педро Санчес эса бу танқидларни жавобсиз қолдирмади. У Европа мамлакатлари бир-бирини айблаши эмас, балки ҳамжиҳатлик кўрсатиши лозимлигини эслатди. Шу билан бирга, Санчес расмий статистик маълумотларга таяниб, Римга қарши «жавоб зарбаси»ни берди:

«Рақамларга қарайдиган бўлсак, ноқонуний мигрантларнинг Европа Иттифоқига кириб келишдаги энг катта улуши айнан Италия қирғоқларига тўғри келмоқда», — деди Санчес.

4. Шенген тизими инқирози: Европанинг «заиф нуқтаси» ёрилдими?

Мутахассисларнинг таъкидлашича, Сеута ва Мелилья йиллар давомида Африкадан Европага интилаётган ноқонуний мигрантларнинг асосий нишони бўлиб келган. Марокаш эса ушбу оқимда транзит ва геосиёсий босим қуроли сифатида муҳим ўрин тутади.

Италиянинг Шенген тартибини вақтинча тўхтатиши Европа Иттифоқи ичидаги ягона хавфсизлик ва чегара сиёсатида жиддий дарз кетганини кўрсатмоқда:

1. Ички чегараларнинг тикланиши: Франция, Италия ва Испания ўртасидаги текширувларнинг кучайтирилиши Шенгеннинг асосий тамойили бўлган «эркин ҳаракатланиш»ни шубҳа остига қўймоқда.

2. Гуманитар ва сиёсий босим: Сеута каби кичик ҳудудларга бир неча кун ичида ўн минглаб одамларнинг кириб келиши маҳаллий инфратузилмани фалаж ҳолатга келтирди.

3. Брюссель учун сигнал: Европа Иттифоқи ташқи чегараларни ҳимоя қилишнинг ягона ва мустаҳкам механизмини яратмас экан, бундай инқирозлар аъзо мамлакатлар ўртасидаги муносабатларни янада ёмонлаштираверади.

5. Хулоса: Европани нима кутмоқда?

Италиянинг бу қарори шунчаки вақтинчалик чегара назорати эмас, балки Европа Иттифоқининг миграция сиёсатидаги чуқур инқирознинг навбатдаги босқичидир. Сеутадаги вазият тобора барқарорлашгани сайин, Рим ва Мадрид ўртасидаги геосиёсий кескинлик ва Шенген келажаги атрофидаги баҳслар янада авж олиши аниқ.

Украина ва Шарқий Европадаги сиёсий жараёнлар фонида Жанубий Европада юзага келган ушбу миграцион «тўфон» Брюсселни ташқи чегаралар хавфсизлиги масаласини зудлик билан қайта кўриб чиқишга мажбур этмоқда.