Яқин Шарқда «катта портлаш» арафаси: Трамп Эронга кенг кўламли зарбалар бермоқчи

Вашингтон ва Теҳрон ўртасидаги геосиёсий кескинлик ўзининг энг юқори нуқтасига чиқди. АҚШ президенти Доналд Трамп Эроннинг энг муҳим инфратузилма объектларига аёвсиз вайронкор зарбалар берилиши мумкинлигидан огоҳлантирди. Америка ОАВ хабарларига кўра, Пентагон ва Исроил кучлари аллақачон янги кенг кўламли ҳарбий амалиётнинг сўнгги тафсилотларини келишиб олмоқда.

1. «Энди чидай олмаймиз»: Трампнинг Теҳронга сўнгги ултиматуми

АҚШ президенти Доналд Трамп навбатдаги кескин баёноти билан чиқиб, Теҳрон раҳбариятига қарши ҳарбий босимни максимал даражага етказиш ҳақида кўрсатма берганини шама қилди. Трампнинг таъкидлашича, АҚШ томонидан бериладиган зарбалар шунчалик кучли бўладики, Эрон охир-оқибат қаршиликни давом эттира олмайди.

«Биз уларга бутун кучимиз билан зарба берамиз. Оқибатда Теҳрон раҳбарияти: “Биз энди бунга чидай олмаймиз”, дейишдан бошқа чора топгани қолмайди», — дея очиқдан-очиқ таҳдид қилди АҚШ раҳбари.

Мазкур баёнот Вашингтоннинг Яқин Шарқдаги геосиёсий стратегияси тубдан ўзгараётгани ва Эронга қарши тўғридан-тўғри куч ишлатиш муқаррар бўлиб қолаётганидан далолат беради.

2. «Дам олиш кунларидаги операция»: Нишонда Эроннинг энергетика юраги

Нуфузли The Wall Street Journal нашрининг манбаларига таяниб хабар беришича, Доналд Трамп Эронни қуролсизлантириш ва таслим бўлишга мажбур қилиш учун янги ҳужум сценарийларини тайёрлашни буюрган. Нашр маълумотларига кўра, йирик ҳарбий амалиёт шу дам олиш кунларидаёқ бошланиши мумкин.

CBS News эса кутилаётган операция тафсилотларига аниқлик киритди:

• Қўшма операцион режа: АҚШ ва Исроил Эронга қарши биргаликда ҳаво ва ракета зарбалари беришни муҳокама қилмоқда.

• Асосий нишонлар: Эроннинг нефтни қайта ишлаш заводлари, йирик электр станциялари ва стратегик энергетика инфратузилмаси.

• Шарти: Дипломатик музокараларда кутилмаганда кескин ижобий бурлиш юз берсагина, Трамп ҳужум буйруғини бекор қилиши ёки кечиктириши мумкин.

3. Июль ойидаги «ракета уруши» ва «Патриот» инқирози

АҚШ ва Эрон ўртасидаги тўғридан-тўғри тўқнашувлар сўнгги ҳафталарда тобора авж олиб бормоқда. Июль ойида АҚШ ҳарбий-ҳаво кучлари Эрон Ислом инқилоби муҳофизлари корпусининг Ҳўрмуз бўғозидаги кемаларга таҳдид солаётган объектларига оғир зарбалар берган эди. Бунга жавобан Теҳрон минтақадаги АҚШ ҳарбий базаларини ракеталар билан нишонга олди.

Бироқ, The New York Times нашрининг ёзишича, 24 июль куни Трамп юқори мартабали маслаҳатчилари билан шошилинч йиғилиш ўтказиб, кенг кўламли ҳужумни вақтинча тўхтатиб турган.

Ортга чекинишнинг икки асосий сабаби:

1. Захиралар тақчиллиги: Ҳаво мудофааси учун ўта муҳим бўлган Patriot зенит-ракета мажмуалари ракеталари захираси камайиб кетгани аниқланган.

2. Иқтисодий хавф: Эроннинг энергетика тизимига бериладиган вайронкор зарбалар жаҳон бозорида нефть нархини кескин ошириб, глобал иқтисодий инқирозни келтириб чиқариш хавфини туғдирган.

Шунга қарамай, кескинлик тўхтагани йўқ. 30 июль куни америкалик ҳарбийларга қилинган ракета ҳужумларига жавобан АҚШ Эрондаги айрим нуқталарга қайтадан нуқтали зарбалар берди.

4. Глобал оқибатлар: Дунёни нима кутмоқда?

Агар АҚШ ва Исроил Эроннинг нефть ва энергетика объектларига оммавий зарба берса, бу воқеа нафақат Яқин Шарқ, балки бутун жаҳон иқтисодиётига зарба бўлади:

• Нефть нархининг сакраши: Ҳўрмуз бўғозининг ёпилиши ва Эрон нефть инфратузилмасининг ишдан чиқиши жаҳон бозорида нефть ва газ нархларининг мисли кўрилмаган даражада қимматлашига олиб келади.

• Минтақавий уруш хавфи: Эроннинг Ливан, Яман ва Ироқдаги прокси-гуруҳлари АҚШ ва Исроилнинг минтақадаги барча объектларига яппасига ҳужум бошлаши мумкин.

• Гуманитар инқироз: Эрон электр тармоқлари ва занирли инфратузилмасининг фалажланиши миллионлаб тинч аҳолини оғир шароитда қолдиради.

5. Хулоса: Ҳарбий тўқнашувми ёки улкан геосиёсий маневр?

Доналд Трампнинг ушбу кескин баёнотлари ва ҳарбий тайёргарликлар Эронни музокаралар столига ўтиришга мажбур қилиш учун ишлатилаётган «психологик босим» бўлиши ҳам мумкин. Бироқ Яқин Шарқдаги мавжуд вазият ва томонларнинг қатъияти шуни кўрсатмоқдаки, ҳар қандай кичик хатолик кенг кўламли уруш оловини ёқиб юбориши ҳеч гап эмас.

Дунё ҳамжамияти кузатувда: яқин соатлар ёки кунларда Теҳрон атрофида содир бўладиган воқеалар янги геосиёсий воқеликни белгилаб беради.