66 миллион йиллик динозавр суягидан сирли модда топилди

Олимлар 66 миллион йиллик динозавр суяги таркибидан суяк тўқимасининг асосий оқсили ҳисобланган коллагеннинг сақланиб қолган молекулаларини аниқлади. Ғайриоддий топилма тошга айланиш жараёнида барча органик молекулалар албатта йўқ бўлиб кетади, деган илмий қарашларни қайта кўриб чиқишга сабаб бўлмоқда.

Тадқиқот натижалари Analytical Chemistry журналида чоп этилган.

Гап АҚШнинг Жанубий Дакота штатидаги Ҳелл-Крик шаклланишига тегишли динозавр суяги ҳақида бормоқда. У бўр даврининг сўнгги босқичига мансуб бўлган, вазни тахминан 22 килограмм келадиган эдмонтозаврдан олинган.

Олимлар суякда коллаген изини аниқлади

Тадқиқот жараёнида мутахассислар намуна таркибидан айнан коллагенга хос бўлган гидроксипролин аминокислотасини топган. Бу эса миллионлаб йиллар давомида сақланган тошқотма таркибида қадимий органик моддаларнинг айрим қисмлари қолиши мумкинлиги ҳақидаги тахминларни кучайтиради.

Бироқ олимлар замонавий оқсиллар билан тасодифий ифлосланиш эҳтимолини ҳам инобатга олган. Шу сабабли улар бир нечта илмий усулдан фойдаланган. Жумладан, оқсилларни секвенирлаш ҳамда тандем масс-спектрометрия усуллари қўлланган.

Ўтказилган таҳлиллар аниқланган органик моддалар кейинчалик ташқи муҳитдан тушмаганини, балки бевосита тошқотманинг ўзидан келиб чиққанини кўрсатган.

30 йиллик илмий баҳсга янги далил

Оқсиллар ўнлаб миллион йиллар давомида ўз таркибини сақлаб қолиши мумкинми ёки йўқми, деган масала илм-фанда қарийб 30 йилдан бери баҳсларга сабаб бўлиб келмоқда.

Ливерпуль университети профессори Стив Тейлор раҳбарлигидаги тадқиқотчилар жамоаси олган янги натижалар эса муайян табиий шароитларда бундай узоқ муддатли сақланиш назарий жиҳатдан мумкин эканини кўрсатмоқда.

Мутахассисларнинг фикрича, бу топилма палеонтология учун муҳим аҳамиятга эга. Чунки агар қадимий оқсиллар айрим тошқотмаларда миллионлаб йиллар давомида сақланиши мумкин бўлса, олимлар йўқолиб кетган ҳайвонларнинг биологияси ва эволюцияси ҳақида янада кўпроқ маълумот олиши мумкин.

Қадимий тошқотмалар орасида «хазина» яширинган бўлиши мумкин

Тадқиқот муаллифлари яна бир қизиқ тахминни илгари сурмоқда. Уларнинг фикрича, бир аср давомида йиғилган ва сақланаётган тошқотмаларнинг архив суратлари ортида ҳали ўрганилмаган, коллагени сақланиб қолган кўплаб намуналар бўлиши мумкин.

Агар бу тахминлар кейинги тадқиқотларда ҳам тасдиқланса, палеонтологлар қўлида қирилиб кетган турларни келажакда молекуляр даражада ўрганиш учун улкан «хазина» пайдо бўлиши мумкин.

Бу эса миллионлаб йиллар аввал яшаган динозаврлар ҳақидаги тасаввурларни янада бойитиш ва уларнинг биологик хусусиятларини чуқурроқ ўрганиш учун янги имкониятлар эшигини очади.