Трамп Ҳормузга муқобил янги нефть йўлларини маълум қилди (видео)

Ҳормуз бўғози атрофидаги геосиёсий кескинлик жаҳон энергетика бозори учун янги саволни кун тартибига чиқарди: нефть ташишда бу стратегик денгиз йўлига қарамликни камайтириш мумкинми?

АҚШ президенти Дональд Трампнинг айтишича, Яқин Шарқда Ҳормузни четлаб ўтиш имконини берадиган янги қувурлар ва қуруқлик йўллари пайдо бўлмоқда. У, хусусан, Сурия орқали ўтадиган маршрутни тилга олди.

«Ҳормуз бўғозига кўплаб муқобил йўллар яратилмоқда. Ҳормуз энди аввалгидек эмас», — деди Трамп.

Бу баёнот ортида эса оддий транспорт масаласидан анча катта геосиёсий ва иқтисодий ўзгаришлар турибди.

1. Трамп қайси йўлни назарда тутмоқда?

Трамп Сурия орқали ўтадиган қуруқлик маршрути аллақачон ишлаётганини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, нефть ташувчи юк машиналари Сурия ҳудуди орқали ҳаракатланмоқда.

Бу маълумот мустақил манбаларда ҳам тасдиқланган: Вашингтон Пост хабарига кўра, Ироқнинг жанубий ҳудудларидан Суриянинг Банияс порти томон кунига минглаб нефть ташувчи машиналар ҳаракатланмоқда. Ушбу маршрут Ҳормуз орқали ташишдаги узилишлар фонида фаоллашган.

Яъни гап фақат келажакдаги режа ҳақида эмас — муқобил қуруқлик йўли аллақачон синовдан ўтмоқда.

2. Энг катта лойиҳа — Ироқдан Сурияга қувур

Сурия орқали энергия ташиш режасининг энг муҳим қисми янги нефть қувури лойиҳаси ҳисобланади.

Мавжуд маълумотларга кўра, Ироқнинг Басра ҳудудидан Суриянинг Ўрта ер денгизи соҳилидаги Банияс портигача қувур қуриш режалаштирилган.

Вашингтон Пост маълумотига кўра, лойиҳани Chevron бошчилигидаги консорциум амалга ошириши режалаштирилган ва қурилиш камида икки ярим йил давом этиши мумкин.

Шунинг учун бу қувур Ҳормузни қисқа муддатда тўлиқ алмаштириб қўядиган тайёр ечим эмас.

3. Нега Суриянинг аҳамияти бирданига ошди?

Суриянинг асосий устунлиги — унинг географик жойлашуви.

Форс кўрфази ҳудудидан келаётган нефть қуруқлик орқали Сурияга, у ердан эса Ўрта ер денгизи портларига чиқарилиши мумкин.

Бу эса нефть экспортини фақат Ҳормузга боғлаб қўймаслик имконини беради.

Сурия ҳукумати ҳам мамлакатни Яқин Шарқдаги транзит марказига айлантириш ғоясини илгари сурмоқда. Нефтьдан ташқари, темир йўллар, автомобиль йўллари ва бошқа логистика йўналишларини ривожлантириш режалари ҳам муҳокама қилинмоқда.

4. Ҳормузни бутунлай алмаштириш мумкинми?

Ҳозирча бунга аниқ «ҳа» деб жавоб бериш қийин.

Ҳормуз бўғози дунё энергетика тизимида ниҳоятда муҳим ўрин тутади. У орқали катта ҳажмдаги нефть ва газ ташилади.

Қувурлар эса денгиз орқали ташиладиган улкан ҳажмларни бир зумда ўз зиммасига ола олмайди.

Бундан ташқари, янги лойиҳаларнинг ўзи ҳам хавфсизлик, молиялаштириш, инфратузилма ва сиёсий барқарорлик каби муаммоларга дуч келиши мумкин. Сурия орқали ўтадиган қувур маршрути ҳам хавфсизлик нуқтаи назаридан жиддий чақириқларга эга.

5. Бошқа муқобил йўллар ҳам пайдо бўлмоқда

Ҳормуздаги вазият нафақат Сурия, балки бошқа минтақаларда ҳам янги логистика йўлларига қизиқишни кучайтирди.

Масалан:

• Иорданиянинг Ақаба порти орқали транзит юк ташиш ҳажми сезиларли ошган;

• айрим нефть импортчилари Америка ва Африкадан кўпроқ хомашё олишга ўтмоқда;

• Форс кўрфази нефтини бошқа йўналишларга буриш вариантлари кўриб чиқилмоқда;

• энергия таъминотида битта стратегик маршрутга қарамликни камайтиришга ҳаракат кучаймоқда.

Бу жараённинг энг муҳим натижаси — глобал энергетика логистикаси аста-секин диверсификацияланаётганидир.

6. Трампнинг «Ҳормуз аввалгидек эмас» дегани нимани англатади?

Трампнинг баёнотини Ҳормуз бўғози энди аҳамиятсиз деган маънода қабул қилишга ҳали эрта.

Аниқроғи, АҚШ президенти Ҳормузнинг стратегик аҳамияти муқобил маршрутлар кўпайиши билан пасайиши мумкин, деган позицияни илгари сурмоқда.

Ҳозир эса вазият бошқача: муқобил йўллар пайдо бўлмоқда, аммо улар Ҳормуз орқали ўтадиган барча оқимни бирданига алмаштириш даражасига ҳали етмаган.

Якуний савол: Ҳормуз даври тугаяптими?

Трампнинг баёноти жаҳон энергетикасида муҳим тенденцияни кўрсатди: стратегик йўлларга қарамликни камайтириш энди назарий ғоя эмас, амалий лойиҳаларга айланмоқда.

Сурия орқали юк машиналари ҳаракати бошланган, Ироқдан Ўрта ер денгизигача янги қувур режалаштирилмоқда, бошқа давлатлар эса ўз логистика занжирларини қайта кўриб чиқмоқда.

Аммо ҳозирча энг тўғри хулоса шу: Ҳормузнинг аҳамияти йўқолгани эмас, унга муқобил бўлиши мумкин бўлган янги энергетик йўлаклар шаклланаётгани ҳақида гап кетмоқда.