7 сентябрь: бугун тарихда қандай муҳим воқеалар юз берган?

7 сентябрь — календардаги оддий сана эмас. Бу кун жаҳон тарихидаги йирик жанг, бир давлатнинг мустақиллик рамзи, бутун бир ҳайвон турининг йўқолиши ва Ўзбекистон молия тизими тарихидаги муҳим қарор билан боғлиқ.

Бугун, 7 сентябрь, душанба, дунёда Тоза ҳаво куни сифатида нишонланади. Айни санада Бразилия Мустақиллик кунини нишонлайди. Тарихда эса 1812 йилги Бородино жанги, 1936 йилда сўнгги халтали бўрининг ўлими ва 1991 йилда Ўзбекистон Ташқи иқтисодий фаолият миллий банкининг ташкил этилиши каби воқеалар содир бўлган.

1. 7 сентябрь — Мовий осмон учун халқаро тоза ҳаво куни

БМТ 7 сентябрни Мовий осмон учун халқаро тоза ҳаво куни деб белгилаган. Бу сана 2020 йилдан бошлаб нишонланади.

Куннинг асосий мақсади — ҳаво ифлосланиши муаммосига эътибор қаратиш ва тоза ҳавони таъминлаш бўйича халқаро ҳамкорликни кучайтириш.

БМТ маълумотларига кўра, ҳаво ифлосланиши инсон саломатлиги учун энг жиддий экологик хавфлардан бири бўлиб, иқлим ўзгариши билан ҳам узвий боғлиқ.

Тоза ҳаво — фақат экологик масала эмас, балки инсон саломатлиги ва ҳаёт сифати масаласидир.

2026 йилги БМТ мурожаатида ҳам ҳаво ифлосланишининг инсон саломатлиги ва иқтисодиётга жиддий таъсири таъкидланган.

2. Бразилия айнан шу куни мустақилликка эришган

7 сентябрь Бразилия учун миллий байрам — Мустақиллик куни.

1822 йил 7 сентябрда Педру I Португалиядан сиёсий ажралишни эълон қилди. Бу воқеа Бразилия тарихида «Ипиранга ҳайқириғи» номи билан машҳур. Бразилия миллий кутубхонаси ҳам 7 сентябрь 1822 йилни мамлакат мустақиллигининг асосий санаси сифатида қайд этади.

Шу тариқа 7 сентябрь Бразилия тарихида янги давлатчилик даврининг рамзига айланган.

3. 1812 йил — Бородино жанги бўлиб ўтди

Бундан 214 йил аввал, 1812 йил 7 сентябрда Наполеон Бонапартнинг Франция армияси ва Россия армияси ўртасида Бородино жанги бўлиб ўтди.

Жанг Москва яқинидаги Бородино қишлоғи атрофида кечган ва Наполеоннинг Россияга юришидаги энг йирик тўқнашувлардан бири бўлган. Бородино жанги музейи маълумотида ҳам жанг санаси 1812 йил 7 сентябрь сифатида кўрсатилган.

Тарихчилар бу жанг натижасини турлича баҳолайди: ҳар икки томон ҳам катта йўқотишларга учраган, Россия армияси кейинчалик чекинган бўлса-да, Наполеон кутган ҳал қилувчи натижага эриша олмаган.

Шунинг учун Бородино нафақат ҳарбий тарихда, балки Наполеоннинг Россия юриши тақдирида ҳам муҳим бурилиш нуқталаридан бири сифатида қаралади.

4. 1936 йил — сўнгги халтали бўри вафот этди

7 сентябрь табиат тарихи учун ҳам оғир сана.

1936 йилнинг шу куни Тасманиянинг Хобарт шаҳридаги Бомарис ҳайвонот боғида маълум бўлган сўнгги халтали бўри — тилацин вафот этди.

Тилацин «Тасмания йўлбарси» номи билан ҳам танилган. У йўлбарс эмас, балки халтали сутэмизувчи ҳайвон бўлган.

Унинг йўқолиб кетишига бир нечта омиллар таъсир қилган:

• ов ва таъқиб;

• яшаш муҳитининг бузилиши;

• инсон фаолияти;

• бошқа экологик омиллар;

• айрим касалликлар.

Тур 1986 йилда расман қирилиб кетган деб эълон қилинган.

Қизиғи, сўнгги тилациннинг ўлими 7 сентябрни Австралияда йўқолиб кетиш хавфи остидаги турларга эътибор қаратиш куни сифатида эслашга сабаб бўлган.

5. 1947 йил — Москва 800 йиллигини нишонлади

1947 йил 7 сентябрда Москва шаҳрининг 800 йиллиги кенг нишонланган.

Бу санага бағишланган тадбирлар пойтахтнинг турли жойларида ўтказилган. Москва архивида сақланаётган фотосуратлар 1947 йил 7 сентябрда шаҳарда юбилей муносабати билан парадлар ва оммавий тадбирлар бўлганини кўрсатади.

Шу куни Москва Кремли устида ҳам катта байрам салюти ўтказилган.

6. 1991 йил — Ўзбекистон молия тизимида муҳим қадам

1991 йил 7 сентябрь Ўзбекистон иқтисодий тарихи учун ҳам муҳим сана ҳисобланади.

Шу куни Президент фармони билан Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий фаолият миллий банки ташкил этилган. Ҳужжатда банкни ташкил этишдан мақсад мамлакатнинг ташқи иқтисодий алоқаларига хизмат кўрсатиш ва уларнинг самарадорлигини ошириш экани белгиланган.

Бу қарор Ўзбекистон мустақил иқтисодий сиёсатини шакллантириш жараёнида қабул қилинган муҳим қадамлардан бири эди.

Бугунги сана нимаси билан эсда қолади?

7 сентябрни биргина воқеа билан боғлаб бўлмайди.

Энг муҳим хулоса

7 сентябрь тарихнинг турли йўналишларини бир нуқтада бирлаштиради: давлатчилик, уруш ва тинчлик, табиатни асраш, иқтисодий мустақиллик ҳамда инсон саломатлиги.

Бугунги сана бизга яна бир ҳақиқатни эслатади: тарих фақат ўтмишда қолган воқеалар рўйхати эмас. У бугунги қарорларимизга ҳам таъсир қилади.

Бородино — уруш оқибатларини, Бразилия мустақиллиги — давлатчилик аҳамиятини, тилацин тақдири — табиатни асраш заруратини, Тоза ҳаво куни эса келажак авлод учун соғлом муҳит қолдириш масъулиятини эслатиб туради.