«Бундай қирғинни ҳеч қачон кўрмаганман»:БМТ раҳбари ва Лула Исроилни геноцидда айблади

Нью-Йоркда БМТ Бош Ассамблеясининг 81-сессияси доирасидаги умумий сиёсий мунозаралар халқаро дипломатия тарихидаги энг кескин ва оғир танқидлар билан бошланди. Ўз лавозимини тарк этаётган БМТ Бош котиби Антониу Гутерриш сессиянинг очилиш нутқида Исроилнинг Ғазо сектори ҳамда Иордан дарёсининг Ғарбий соҳилидаги (Яҳудия ва Самария) ҳарбий ҳаракатларини мислсиз кескинлик билан қоралади. Гутерриш 2023 йил 7 октябрдаги ҲАМАС ҳужумини «даҳшатли террористик акт» деб атаган бўлса-да, Исроилнинг унга жавобан бошлаган ҳарбий амалиётлари натижасида юзага келган қурбонлар сони ва вайронагарчилик кўлами ўз фаолияти давридаги энг даҳшатли фожиа бўлганини очиқ тан олди: «Мен БМТ Бош котиби бўлиб ишлаган бутун йилларим давомида одамларнинг бундай миқёсда ҳалок бўлиши ва вайронагарчиликни ҳеч қачон кўрмаганман».

Шунингдек, у палестиналикларнинг мажбурий кўчирилиши ва янги яҳудий турар-жойлари қурилишини «этник тозалаш хавфи» сифатида баҳолаб, «икки халқ учун икки давлат» тамойилини сақлаб қолишга чақирди. Бош котибнинг ортидан БМТ минбарига анъанага кўра биринчи бўлиб кўтарилган давлат раҳбари — Бразилия Президенти Луис Инасиу Лула да Силва эса Исроил бош вазирини очиқчасига нишонга олди: «Фаластинликларнинг келажак авлодлари Нетаньяху ҳукумати томонидан Ғазода амалга оширилган геноцид жароҳатини бутун умр ўзлари билан олиб юрадилар».

Хўш, халқаро ҳамжамиятнинг БМТ минбаридан янграган ушбу қатъий айбловлари Исроил ҳарбий операцияларини тўхтата оладими, Халқаро суд қарорлари Нетаньяху ҳукумати учун қандай оқибатларга олиб келади ва Фаластин муаммоси бутунлай йўқ бўлиб кетиш ёқасидан қайтадими?

«Бош котиб иқрори, этник тозалаш хавфи ва Луланинг ҳукми»: БМТ сессиясининг 5 та асосий нуқтаси

БМТ Бош Ассамблеяси минбаридан янграган энг шов-шувли баёнотларнинг муҳим жиҳатлари:

• Гутерришнинг тарихий баёноти: БМТ бош котиби ўз раҳбарлиги даврида Ғазодаги каби оммавий ўлим ва вайронагарчилик кўламини ҳеч қачон кўрмаганини таъкидлади;

• «Этник тозалаш» хавфи: Ғарбий соҳилда палестиналикларнинг мажбурий кўчирилиши ва исроилликларнинг кенгайиши этник тозалаш даражасида баҳоланди;

• Бразилия раҳбаридан геноцид айблови: Луис Инасиу Лула да Силва Нетаньяху ҳукуматининг ҳаракатларини расман геноцид деб атаб, уни авлодлар қалбидаги оғир жароҳат деб атади;

• Халқаро суд қарорлари талаби: БМТ Халқаро судининг Геноцид конвенцияси доирасида чиқарган вақтинчалик чеклов чораларига барча томонлар қатъий бўйсуниши шартлиги эслатилди;

• «Икки давлат» тамойили сўнгги чегарада: Дипломатлар мустақил Фаластин ва Исроил давлатларининг ёнма-ён яшаши ягона ечим эканини ва бу имкониятни йўқотмаслик зарурлигини билдирди.

БМТ 81-сессияси: Антониу Гутерриш ва Лула да Силванинг Исроил бўйича позициялари таққоси

Халқаро етакчиларнинг Яқин Шарқ инқирозига берган баҳолари таҳлили:

Халқаро дипломатия ва геосиёсат экспертизаси: Нега бу чиқишлар Исроил учун жиддий сиёсий тузоқ?

Глобал хавфсизлик таҳлилчилари ва халқаро ҳуқуқ экспертларининг хулосалари:

• Гутерришнинг сиёсий васияти: Бош котиблик муддати якунланаётган Антониу Гутерриш ўз лавозимини ортиқ дипломатик эҳтиёткорликларга қарамай, очиқ ҳақиқатларни айтиш билан тугатмоқда; унинг «бундай вайронагарчиликни кўрмаганман» дейиши БМТ расмий архивига абадий муҳрланувчи оғир тарихий ҳукмдир;

• «Глобал Жануб»нинг ғазаби ва Лула: Бразилия анъанавий тарзда БМТда биринчи бўлиб сўзга чиқади; президент Луланинг биринчи дақиқалардан бошлаб Нетаньяхуни геноцидда айблаши Лотин Америкаси, Африка ва Осиё давлатлари (Глобал Жануб) Исроил масаласида Ғарб билан кескин қарши туришга тайёрлигини англатади;

• БМТ Халқаро суди ва юридик босим: Жанубий Африка Республикаси даъвоси бўйича кўриб чиқилаётган геноцид ишида БМТ Бош котибининг бундай баёнотлари ва халқаро суд қарорларига ишора қилиши Исроилга қарши янги дипломатик ва молиявий санкциялар киритилишига замин яратади;

• «Этник тозалаш» атамасининг хавфи: Агар аввал фақат Ғазо ҳақида гапирилган бўлса, эндиликда Иордан дарёсининг Ғарбий соҳилидаги аҳоли пункти кенгайишларининг «этник тозалаш» деб аталиши Тель-Авивнинг кейинги хатти-ҳаракатларини бутунлай ноқонуний деб топиш сари ташланган улкан қадамдир.

БМТ Бош Ассамблеясининг илк куниёқ Исроил ҳукумати халқаро саҳнада мисли кўрилмаган сиёсий ва маънавий яккаланиш босими остида қолганини намойиш этди.

Сизнингча, БМТ Бош котиби ва Бразилия раҳбари томонидан билдирилган ушбу кескин айбловлар Ғазо секторида урушнинг тўхтатилишига таъсир кўрсата оладими? Халқаро ташкилотлар чиқараётган қарорлар ва «этник тозалаш» ҳақидаги огоҳлантиришлар амалда Исроил раҳбариятини тўхтата олмаётганига қандай қарайсиз? Шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва бутун дунё нигоҳида турган Яқин Шарқ инқирозига бағишланган ушбу муҳим таҳлилни барча дўстларингизга улашинг!